Rechten en plichten
In Nederland zijn ongeveer vijf miljoen mensen actief als mantelzorger. Allicht dus dat ook een of enkele van jouw medewerkers mantelzorger is, of misschien jijzelf wel! Bij het antwoord op deze vraag gaan we uit van de situatie waarin jouw medewerker mantelzorger is. Wat zijn de rechten en plichten van die medewerker – en wat zijn jouw rechten en plichten als werkgever?
Bij de AVS Helpdesk komt geregeld een vraag binnen over een parttime werknemer die op bepaalde dagen van de week niet wil werken en daarbij aanvoert dat hij of zij die dag mantelzorgtaken uitvoert. Ook geven medewerkers wel eens aan dat ze niet aanwezig kunnen zijn tijdens een studiedag omdat ze die dag mantelzorgtaken hebben.
CAO PO
De werktijd (= de inzet) van een medewerker bespreek je vóór de zomervakantie, met elke individuele medewerker (artikel 2.3 lid 2 CAO PO). Daarbij stel je niet alleen de reguliere werkdagen vast, maar ook de andere dag(del)en waarop de medewerker op school wordt verwacht, bijvoorbeeld voor het bijwonen van een sportdag, bepaalde festiviteiten, studiedagen enzovoort.
Daarbij moet je rekening houden met artikel 2.3 lid 3 CAO PO: “De werkgever spant zich in om de werknemer met een deeltijdbetrekking, indien de werknemer dit wenst, zo veel mogelijk aaneengesloten op een dag in te roosteren. Daarbij houdt de werkgever zo veel mogelijk rekening met de door de werknemer aangegane verplichtingen, waaronder zowel verplichtingen bij een andere werkgever als verplichtingen in de privésfeer.”
Wet flexibel werken (Wfw)
Mantelzorg valt onder verplichtingen in de privésfeer. Dat staat evenwel nergens met zoveel woorden zwart op wit in een wet. In feite wordt er allereerst een beroep gedaan op het principe van redelijkheid en billijkheid. Toch heeft de werknemer wel degelijk een wettelijk recht: hij of zij kan een beroep doen op de Wet flexibel werken.
In de Wet flexibel werken wordt het begrip werktijd als volgt omschreven: “de overeengekomen tijdstippen op een werkdag of een anderszins overeengekomen tijdvak waarop de werknemer werkzaam is.”
Op de website van het Ministerie van VWS lees je dat “werk en zorg soms lastig te combineren zijn. Een oplossing kan zijn om uw werktijden aan te passen aan uw behoefte. (…) Daarvoor kunt u een verzoek indienen bij uw werkgever.”
Vervolgens lees je: “De overheid wil flexibel werken stimuleren. Daarvoor is de Wet flexibel werken bedoeld. Deze wet biedt u de volgende mogelijkheden:
- Aanpassing werktijden: vraag uw werkgever om uw werkrooster aan te passen. U begint bijvoorbeeld ‘s ochtend later. Uw werkgever kan alleen weigeren als hij een goede reden heeft. Bijvoorbeeld als er niemand is om uw werk over te nemen of als het problemen geeft met het werkrooster.”
- (…)
Je moet als werkgever zeer goede argumenten hebben om een verzoek van je medewerker te weigeren. Uit jurisprudentie blijkt dat het argument “problemen met het werkrooster” niet zomaar opgaat: pas als blijkt dat er écht geen andere oplossing te vinden is, kun je je erop beroepen!
Anticipeer!
Wees duidelijk naar elkaar en nodig je team uit om zelf ook na te denken over de werktijden. Informeer je team over de rechten en plichten die zíj hebben, en ook over de jouwe als werkgever.
In feite komen we dan terug uit bij artikel 2.3 van de CAO PO: tijdens het gesprek vóór de zomervakantie worden afspraken gemaakt over de werktijden. Zowel jijzelf als je werknemer moeten van tevoren goed nadenken over wat hierbij allemaal een rol kan spelen – dat is een gedeelde verantwoordelijkheid. Denk onder andere na over…
1) welke dag(del)en kun je je medewerker (niet) inzetten, bijvoorbeeld wegens mantelzorgtaken?
2) de aanwezigheid tijdens bepaalde studiedagen,
enzovoort.
Het is van belang dat jouw werknemer jou van tevoren duidelijk maakt dat hij/zij mantelzorger is, en op welke momenten. Dat voorkomt ad hoc toestanden, en zo kun je als schoolleider beter rekening houden met de verplichtingen in de privésfeer van jouw medewerker.
Moet het wat formeler?
Om te voorkomen dat iemand zomaar roept “Ik ben mantelzorger” is het mogelijk om het mantelzorgen wat formeler te maken… Er bestaat geen officieel, standaard ‘bewijs van mantelzorger’, maar je zou een werknemer kunnen vragen om aan te tonen dat hij/zij mantelzorgtaken uitvoert in een zelfgeschreven verklaring (met taken en uren), een afschrift van het medisch dossier, een indicatie (Wmo/Wlz), een verklaring van het lokale steunpunt mantelzorg, of de bewijsbrief van de mantelzorgwaardering. Organisaties zoals een steunpunt mantelzorg (er zijn meerdere organisaties die mantelzorgers ondersteunen) of de gemeente kunnen helpen bij het opstellen of verkrijgen van een verklaring.
De vraag is of je het zo op de spits moet drijven… maar soms is dat wellicht de enige manier om goed onderbouwd tot een besluit te komen.
19 februari 2026
