05.09.24

Zij-instroom: broodnodig, maar hoe dan?

Zij-instromende schooldirecteuren en leerkrachten en in het basisonderwijs kunnen een belangrijke bijdrage leveren aan het terugdringen van de huidige tekorten – en daarmee een positieve impuls geven aan de kwaliteit van het basisonderwijs. Maar op dit moment wordt deze potentie nog verre van optimaal benut. Struikelblokken: onder andere de begeleiding en de financiën. Dat stellen 297 schoolleiders in een peiling van AVS (juni/juli 2024).

Uit de peiling van AVS blijkt dat 52 procent van de schooldirecteuren de formatie op hun basisschool vlak voor de zomervakantie nog niet rond had; bij 32 procent was dat ‘bijna’ het geval. 16 procent was bij de start van de zomervakantie nog op zoek naar personeel. Ondanks dat de tekorten vergeleken met peilingen van voorgaande jaren minder waren, blijft de formatie ook dit jaar weer een flinke uitdaging. Want het aantal FTE’s waar nog behoefte aan is, is gestegen.

Juiste randvoorwaarden

Een groep die deze tekorten kan laten slinken, zijn zij-instromers. Met werkervaring elders opgebouwd, laten zij zich omscholen tot onderwijsondersteuner, leerkracht of schoolleider. Lianne ter Steeg, beleidsadviseur bij AVS: “Er zijn allerlei trajecten voor zij-instromers in het onderwijs op de markt. De (financiële) randvoorwaarden zijn echter mager waardoor onvoldoende kandidaten daadwerkelijk doorstromen in de sector. Bovendien wordt er te weinig rekening gehouden met ervaring en eerder verworven competenties. Daardoor krijgen zij-instromers vaak geen vrijstellingen en moeten zij soms dingen leren waar zij al de nodige kennis over hebben.”

Het gros van de aan de peiling deelnemende schooldirecteuren (85 procent) geeft aan ervaring te hebben met de inzet van zij-instromers en deeltijd pabostudenten. Zij waarderen hun levenservaring en frisse blik op het onderwijs: “Zij-instromers zijn doorgaans zeer bevlogen en daarmee meer dan welkom!”, schrijft een schoolleider. Zonder deze groep zouden de tekorten nog ernstiger zijn, stelt 36 procent van de deelnemende schoolleiders. Nog eens 36 procent ziet in hen een welkome aanvulling, maar vooral boventallig.

Een derde van de respondenten voelt wel enige scepsis: zij zien zij-instromers als potentieel afhakend of uitvallend, waar je dus niet op kunt bouwen. Het traject van opleiding en begeleiding kost de school veel capaciteit, vindt 31 procent.

Bekostiging onvoldoende

Over de bekostiging van deze groep klagen meer schoolleiders, zoals deze: “Zij-instromers moeten de school geen geld kosten zolang ze in opleiding zijn. En: ”Veel scholen hebben simpelweg de middelen niet om voldoende begeleiding te organiseren.”

Van de respondenten is 55 procent van mening dat je zij-instroom moet stimuleren door meer financiële middelen en een manier om de druk van de combinatie van leren en werken te verlagen.  Wel moet je hier met zorg mee omspringen, want het leraarschap is een veeleisend vak waar je je goed op moet voorbereiden, zo stelt 19 procent. “De kwaliteit van het onderwijs staat op het spel,” vindt 11 procent.

Zij-instromers haken af

Scholen en ook zij-instromers ervaren de carrièreswitch naar het onderwijs als zwaar. Daardoor blijft het percentage zij-instromers en het aantal dat volhoudt beperkt. En daarmee droogt een belangrijk potentieel voor deze zeer krappe arbeidsmarkt op.

Een zij-instromer dient een meerjarige opleiding te volgen waarbij deze tenminste één dag per week naar school moet én een dag stageloopt. Dit betekent dat iemand twee dagen minder kan werken, terwijl er vaak een hypotheek betaald en een gezin onderhouden moet worden. AVS onderschrijft het belang van een goede opleiding om leraar of schoolleider te worden, maar in andere beroepen kun je vaak in de avonduren een studie doen. Daarom heeft AVS ervoor gezorgd dat de opleiding Schoolleider zij-instroom die zij aanbiedt in de avond plaatsvindt.

Meer ondersteunen en faciliteren

AVS doet een dringend beroep op de politiek om zij-instroom binnen het basisonderwijs gedegen en duurzaam te ondersteunen. Ter Steeg: “Voldoende financiële ondersteuning om een zij-instromende leerkracht of schoolleider op te leiden en te begeleiden ontbreekt. Dat kan echt anders als de overheid beter faciliteert.”

AVS onderzoekt later deze maand of, in hoeverre en hoe schoolleiders hun personele bezetting nu wel rond hebben. Meer resultaten uit het onderzoek van voor de zomervakantie zijn hier te lezen.

Donderdagavond Uitzending Pointer NPO 2

Op donderdag 5 september staat Pointer in het teken van lerarentekorten en zij-instroom in het onderwijs. De uitzending is om 20.25 uur te zien op NPO2.

Links

• Stevige kritiek op zij-instroom dat juist bedoeld is als wapen tegen lerarenterkort (Pointer)
• Opleiding schoolleider zij-instroom (Academie)
• Onderwijsloket: hoe kan ik zij-instromen in het basis- of speciaal onderwijs? (Onderwijsloket)