Voorgeschiedenis
In 2011 adviseert de AVS in het gezamenlijk advies met de PO-Raad en VO-raad ‘Effectief schakelen’ een latere afname van de eindtoets. Scholen zien hier voordelen in. Naast het maximaal gebruik maken van de onderwijstijd in groep 8 kunnen scholen in het voortgezet onderwijs beter aansluiten op het niveau dat een leerling aan het eind van groep 8 heeft bereikt. De informatie over de voortgang van een leerling  is actueler, zodat het vo de leerlingen een doorgaande, ononderbroken leerlijn kan bieden en een soepelere overgang. Voor het eerst heeft het onderwijs een gezamenlijk advies opgesteld over de overgang van po naar vo.  
Sinds schooljaar 2014/2015 wordt de eindtoets daadwerkelijk later in het schooljaar, namelijk in april in plaats van februari, afgenomen en is het schooladvies leidend voor de plaatsing van leerlingen in het voortgezet onderwijs en niet de eindtoets (second opinion). In 2014/2015 wordt ook de eindtoets voortaan verplicht voor alle leerlingen, een maatregel waar de AVS zich jarenlang tegen verzet heeft, onder meer omdat het ‘teaching to the test’ in de hand werkt. Decennialang wordt alleen de niet-verplichte Cito eindtoets afgenomen, maar met de komst van de verplichte eindtoets worden ook steeds meer andere toetsen goedgekeurd.
Veel tijd wordt er niet voor uitgetrokken om te zien of de afname van de eindtoets op een later tijdstip werkt. In het regeerakkoord van oktober 2017 staat het vervroegen van de eindtoets of het later uitbrengen van het schooladvies op de agenda. Daarmee komt, voorafgaand aan het eindadvies, alle informatie beschikbaar is de redenering. De Tweede Kamer en ook de PO-Raad willen dat de eindtoets voortaan wordt meegewogen in het schooladvies. Het CPB komt begin april 2019 bovendien met het advies de eindtoets weer vóór het schooladvies af te nemen, om leerlingen meer gelijke kansen op een passend advies te geven. Dit staat haaks op wat de AVS en schoolleiders willen.

Handhaven als second opinion
Over het algemeen vinden schoolleiders het positief dat het basisschooladvies nu zoveel meer impact heeft dan voorheen, blijkt uit een AVS-peiling in het eerste jaar dat de toets op een later moment wordt afgenomen (2014/2015). Scholen zijn verplicht het schooladvies te heroverwegen als de eindtoets hoger uitvalt dan het advies. Op twee derde van de scholen worden, meestal op verzoek van de school zelf, de schooladviezen naar boven bijgesteld.
Uit een AVS-peiling van november 2018 blijkt dat 60 procent van de schoolleiders de eindtoets als second opinion wil handhaven, bijna een kwart vindt dat de school helemaal geen eindtoets moet afnemen. De eindtoets wordt gebruikt als ‘afrekeninstrument’ is een veelgehoord argument.
AVS-voorzitter Petra van Haren: “Als we de kansrijkheid van leerlingen centraal stellen, is een eindtoets nooit het instrument om een schooladvies of doorstroom op te baseren. De onderwijsprofessionals zijn aan zet, zij hebben in acht jaar tijd voldoende inzicht in de mogelijkheden van de leerling gekregen en zijn op basis daarvan uitstekend in staat een gefundeerde keuze te adviseren voor het vervolgonderwijs.” Toetsen beoordelen maar een deel van wat leerlingen leren en hoe zij zich ontwikkelen. Veel aspecten, zoals persoonskenmerken, blijven buiten beschouwing. De AVS vindt ook dat toetsen vooral de leerbehoefte van leerlingen in kaart zouden moeten brengen.

Gerelateerd nieuws