De basisschool van Kindercampus Molenpark in de Utrechtse wijk Lombok is geen ‘zwarte’, geen ‘witte’, maar een gemengde – of cultureel diverse – school waar kinderen van alle nationaliteiten en achtergronden de populatie vormen. Kader Primair ging met schoolleiders en ouders in gesprek over maatwerk in de klas, schaduwlijsten, dokter Corrie en Zwarte Piet. “Het betekent veel praten en niet moralistisch zijn. Uitkristalliseren wat de mores zijn en er met elkaar uitkomen.”

Veertien jaar geleden besloot een clubje van vier Utrechtse ouders dat ze hun kinderen gewoon naar de buurtschool om de hoek zouden brengen: de Parkschool (nu: Kindercampus Molenpark). Dat was toen nog een min of meer ‘zwarte’ school waar witte ouders met een boog omheen liepen. Dit groepje ouders schreef hun verse vierjarige kinderen in (“We hebben elkaar beloofd om niet snel te verhuizen”, staat er in een krantenartikel uit 2010 over dit initiatief). Hiermee verschoot de openbare basisschool van kleur: het werd een gemengde school. “Er is hier geen een kleur, cultuur of achtergrond dominant”, zegt directeur Annet Baart. “En er wordt ook weinig gepest, misschien wel omdat er geen dominante groep is.”

Van ‘zwart’ naar gemengd

Een herfstzonnetje zet de school in een gouden gloed, buiten spelen leerlingen zonder jas op het net opgeknapte schoolplein met veel groen, een heus vijvertje (“met karpers”) en houten speeltoestellen. In het technieklokaal spreken we met directeur Annet Baart, adjunct-schoolleider Isis van Nunen en Ikram Boumanjal-Ricciardi (moeder van twee kinderen van 9 en 5), Paulo da Rosa (vader van drie kinderen van 9, 5 en 2) en Wendy Kremer (moeder van drie kinderen van 16, 13 en 9). Kremer is een van de ouders van het eerste uur. Zij besloot toentertijd haar zoon naar de Parkschool te sturen. “Mijn man en ik gingen langs, troffen een enthousiast team en hadden een eerlijk gesprek met de directeur. Ze vertelde dat het een heel leuke school is, maar wel met grote niveauverschillen en weinig witte leerlingen.” Baart: “Je moet ouders geen gladde marketingpraatjes vertellen.” Kremer: “Ik heb drie zonen en heb bij alle drie de klassen letterlijk zien ‘verkleuren’. Mijn oudste zoon startte in groep 1 met drie andere Nederlandse kinderen, daarna nam het aantal autochtoon Nederlandse kinderen per zoon die naar de school ging toe. Al kun je niet zeggen dat de school nu ‘verwit’ is, het is gemengd.” Moeder Ikram Boumanjal-Ricciardi kreeg meteen een goed gevoel toen ze vijf jaar geleden de school binnenstapte. “Het was een hartelijk welkom en de boodschap was dat het erom gaat alle talenten uit een kind te halen, met oog voor verschillende leerstijlen. Die positieve manier van naar kinderen kijken sprak me aan.”

Maatwerk

Directeur Baart vertelt dat de klassen klein zijn. “De grootste groep telt 23 kinderen. We hadden het liever anders gezien, maar de aanmeldingen blijven achter. Het biedt echter ook mogelijkheden: we kunnen maatwerk bieden. Er is ruimte voor extra onderwijsondersteuning en de huiswerkbegeleiding die we op school aanbieden loopt heel goed. Dat vinden ouders heel belangrijk. Ouders op ‘witte’ scholen sturen hun kinderen naar dure huiswerkinstituten, wij doen het laagdrempelig op school. Het is een vorm van kansengelijkheid die wij onze leerlingen ook willen bieden.”

Adjunct-schoolleider Isis van Nunen was zelf jarenlang leerkracht bij de kleuters: “De een kan al lezen als ‘ie in groep 1 instroomt, de ander spreekt nog niet eens Nederlands. We moeten wel maatwerk bieden, juist omdat de niveaus zo verschillen. Het is hier waarschijnlijk complexer lesgeven dan op een school waar voornamelijk kinderen van hoogopgeleide ouders zitten. En we sturen leerlingen niet snel naar het speciaal onderwijs, wij staan open voor ieder kind.”

Niet moralistisch

Kindercampus Molenpark staat in de Utrechtse wijk Lombok, een gemengde buurt tegen het oude stadscentrum aan. De school staat in de Van Riebeeckstraat, even verderop is de J.P. Coenstraat: straatnamen waar nu wenkbrauwen van omhoog schieten. De cultureel diverse school gaat zorgvuldig om met de verschillen die er zijn, er wordt stilgestaan bij de slavernijherdenking en er is veelvuldig contact met ouders over allerlei onderwerpen. Er is veel geïnvesteerd in koffieochtenden met ouders in de school, vertelt Baart. “Hoe pak je dingen aan, welke feesten vieren we, hoe komen we op een lijn?” Leidinggeven aan een diverse gemeenschap van leerlingen, ouders en team betekent gewoon veel ­praten en niet moralistisch zijn, zegt de directeur. Uitkristalliseren wat de mores zijn en er met elkaar uitkomen. Daar zijn dagelijkse momenten voor nodig, om terloops te horen wat er speelt. Die gesprekjes zijn lastiger te regelen in de coronatijd, zeggen de schoolleiders en ouders spijtig. Vader Paulo da Rosa zit in de ouderraad en zegt dat discussies meestal niet heel hoog oplopen. “Ik denk dat ouders die hun kinderen op deze school doen een bepaalde mindset hebben: wat ruimdenkender zijn. Mijn vrouw en ik hebben ‘gemengde kinderen’ en we wilden niet dat ze naar een ‘witte’ of ‘zwarte’ school zouden gaan en er daar misschien buiten zouden vallen.” Adjunct-schoolleider Van Nunen: “Er is hier geen kind dat op een ander kind lijkt.” Da Rosa: “Dit is mijn wijk, de school is om de hoek, het zou logisch moeten zijn dat ouders hun kinderen hier op school doen.”

Vlakbij de school rijst een billboard op naast een kerk, de afbeelding is getekend door Utrechts’ icoon Dick Bruna (overleden in 2017): een gekleurd kindje op een step, een wit kindje op een fiets, allebei schoolrugzakjes om, met eronder de tekst: ‘Wij gaan weer naar school’. Een perfecte illustratie als de wijk ook daadwerkelijk vol zou staan met gemengde scholen. Maar dat is niet zo (zie kader).

Verschillen overbruggen

“Je moet als leraar wel echt willen werken op een gemengde school”, stelt adjunct Van Nunen. Veel culturen, verschillende sociaaleconomische achtergronden en een mix aan nationaliteiten betekent ook veel verschillen om te overbruggen. “De lesmethode van de Vreedzame School met mediation en het harmonieus oplossen van conflicten wordt dan ook regelmatig en succesvol ingezet.” Kremer, ouder van het eerste uur: “Ik ben blij dat mijn kinderen leren omgaan met verschillen en dat ze leren om conflicten op te lossen.” Van Nunen: “Dat is net zo waardevol als leren rekenen en schrijven.” Ouder Da Rosa: “Onze kinderen worden hier wereldburgers.” Collega-ouder Boumanjal-Ricciardi vult aan: “Mijn kinderen kunnen levelen met iedereen.”

Directeur Baart vertelt over een lesbisch stel dat elf jaar geleden hun dochtertje kwam inschrijven. Op de koffieochtend met andere ouders zei Baart dat deze ouders met hun kind natuurlijk welkom zijn. De directeur geeft eerlijk toe: “De reactie van ouders was wisselend, sommigen moesten er duidelijk aan wennen. Uiteindelijk is het prima gegaan, maar je moet soms wat meer tijd investeren om zoiets soepel te laten verlopen.”

Dokter Corrie en Zwarte Piet

“Het heeft wel even geknald toen we spraken over seksuele voorlichting op school”, zegt Kremer. “Veel ouders zagen het lespakket ‘Lentekriebels’ niet zitten met de voorlichting van dokter Corrie.” Baart: “We hebben toen gekozen voor een ander voorlichtingsprogramma, want we willen wel dat de thema’s relaties en seksualiteit in de les aan de orde komen”. Hetzelfde geldt voor Zwarte Piet. De Pieten zijn jaren geleden afgeschaft, Sinterklaas komt alleen naar de school. “Natuurlijk schuurt het af en toe”, zegt Baart. “Toen we de Pieten afschaften waren er ook ouders die zeiden: Nu schaf je een mooie traditie af.” Da Rosa: “Maar als er toch kinderen verkleed naar school willen komen en zelfgebakken pepernoten willen uitdelen, dan vinden we als ouders dat prima.” Van Nunen: “Elk jaar vieren we een christelijke en islamitische feestdag en we organiseren een maatschappelijke viering, zoals Martin Luther Kingdag of Keti Koti. Er is niet één viering het belangrijkst. Dit jaar zouden we het boeddhistisch Maanfeest vieren, maar dat kon vanwege corona niet doorgaan.”

Permanente worsteling

Het is geen ‘regenboog eind goed al goed-verhaal’. Het succes van Kindercampus Molenpark is een precair evenwicht. De wijk Lombok veryupt en veel nieuwe ouders sturen hun kind toch liever naar een populaire, ‘witte’ school. Het leerlingenaantal daalt en het is lastig om de ‘verkleuring’ vast te houden. Baart: “Het is een permanente worsteling om genoeg leerlingen te behouden en al helemaal om de juiste mix te krijgen.” Da Rosa: “Het is lastig om nieuwkomers in de buurt te overtuigen, ze gaan liever naar de witte school. Maar als je het hebt over inclusie, dan maken wij dat hier wel waar.”

Schaduwlijsten

Het is een probleem dat al jaren speelt: er zijn ‘witte’ basisscholen in Utrecht die werken met ‘schaduwlijsten’. Ouders kunnen hun kind al in een vroeg stadium aanmelden bij de school, waardoor kinderen van hoogopgeleide ouders meer kans hebben op een plek. Aanmelden mag officieel pas vanaf 3 jaar, dus ouders en scholen ontduiken met deze zogenaamde ‘vooraanmelding’ de wet. De vooraanmelding wordt vaak automatisch omgezet naar een aanmelding als het kind 4 jaar wordt. Onderwijswethouder Anke Klein liet dit jaar een onderzoek uitvoeren onder Utrechtse basisscholen en daaruit bleek dat ook nu nog tientallen Utrechtse basisscholen werken met schaduwlijsten. Een doorn in het oog van directeur Baart van Kindercampus Molenpark, die vindt dat de gemeente wel meer actie mag ondernemen op dit oogluikend toestaan van segregatie in het basisonderwijs. “Die schaduwlijsten werken tweedeling in de hand. Onze school is een afspiegeling van de wijk, het wringt dat wij zo bijzonder zijn. Eigenlijk zou dit doodnormaal moeten zijn in een gemengde buurt.”

De school heet sinds een jaar geen Parkschool meer, maar Kindercampus Molenpark: er is een kindcentrum bij gekomen, zodat de school kinderen van 0-12 jaar kan begeleiden en de verschillen bij aanvang in groep 1 wellicht kleiner zijn. Baart: “Zo kunnen we bij peuters in de voorschoolse opvang taalachterstanden wegwerken. Ik zie dat als een vorm van kansengelijkheid voordat het kind 4 jaar is.”

Kader Primair
Dit artikel heeft in Kader Primair gestaan. AVS-leden ontvangen Kader Primair maandelijks op de mat. Nog geen lid? Bekijk hier eerder verschenen nummers, word lid en ontvang voortaan ook iedere maand een kersvers exemplaar in de brievenbus!

Gerelateerd nieuws