Voor de gezamenlijke nieuwe koersbepaling namen medewerkers van Stichting KPOA in Amersfoort een kijkje in de keuken bij organisaties buiten het onderwijs onder de noemer ‘KPOA On Wheels’. Wat kunnen wij voor ons onderwijs leren van hun omgang met maatschappelijke vraagstukken, was de vraag. Het vormde de opmaat voor een nieuwe missie en visie in 2018, die inspeelt op de veranderende samenleving.

Rode stoelen, een oplopende tribune en een podium; softwarebedrijf Afas heeft een eigen theater dat begin november 2016 gevuld is met vijftig KPOA-medewerkers. Op het podium houdt directeur customer operations Herman Zondag een vurig pleidooi voor digitalisering. “Als je niet innoveert door te digitaliseren, ga je failliet. Ik ben onder de indruk van de stapels papier die je op scholen aantreft. Hoe lang wil je dat nog volhouden? De manier waarop het onderwijs met technologie omgaat, is bepalend voor het toekomstige succes”, houdt Zondag de leerkrachten en schoolleiders voor.
Cécile van de Riet, schoolleider van kbs Kameleon, denkt dat Zondag daar ‘heel erg gelijk in heeft’. “Het is alleen wel een proces dat tijd nodig heeft in de hoofden van teamleden.” Binnen haar team lopen de digitale vaardigheden uiteen. “Leerkrachten mogen daarom elke cursus volgen om hun digitale vaardigheden te ­verhogen.” Ze gebruiken computers, laptops en digiborden vooral voor ondersteuning in lessen, bij werkstukken en automatiseren.
De School op de Berg is wat verder, vertelt adjunct-directeur Cécile Tulen. “We doen in groep 6 en de Plusklas een pilot met de Predia Go!, een mini-laptop met touchscreen. Leerlingen werken er individueel mee voor rekenen en zaakvakken. Het past bij onze populatie en leeft binnen het team.”
 
Raakvlakken
Afas was een van de bestemmingen van KPOA On Wheels. Alle medewerkers van de zeventien scholen van Stichting Katholiek Primair Onderwijs Amersfoort (KPOA) bezochten 25 organisaties buiten het onderwijs, waaronder de Koninklijke Nederlandse Reddingsmaatschappij (KNRM), de Politieacademie en voetbalclub AZ. Het doel was ontdekken wat ze voor het onderwijs op hun scholen konden leren van deze organisaties. “De raakvlakken zijn vaak groter dan medewerkers van tevoren dachten”, merkt Brigitte Visser, directeur van het bestuursbureau van KPOA. “De KNRM benadrukte dat een reddingsoperatie alleen kan slagen door als één team te opereren. In het onderwijs kunnen we nog meer en beter samenwerken om de problemen van leerlingen op te lossen”, zegt Visser. Afas zegt tegen zijn medewerkers: jij maakt het verschil. Winfried Roelofs, voorzitter van het College van Bestuur van KPOA: “Kijk als leerkracht niet alleen naar wat een leerling niet goed doet, maar durf ook tegen hem te zeggen: jij maakt het verschil. Daar komt ook het uitgangspunt ‘wij geloven in jou’ van onze nieuwe visie vandaan.” Bij voetbalclub AZ stond sport en bewegen centraal.
 
Schrikbarend
Aanleiding voor KPOA On Wheels is dat er veel maatschappelijke invloeden de school inkomen. “Diversiteit, Passend onderwijs, populisme en mondige burgers bijvoorbeeld”, somt Roelofs op. “Door veranderingen in de jeugdzorg zien we een schrikbarende toename van kind- en gezinsproblematiek. Door Passend onderwijs blijft 98 procent van de kinderen in het reguliere onderwijs; van zwak tot hoogbegaafd, inclusief sociale omgeving. Soms is de school nog het enige anker en de plek waar alle frustraties van ouders naar buiten komen. Daar moet je als leerkracht mee kunnen omgaan én onderwijs bieden aan de verschillende niveaus.” Daarbij kunnen leerkrachten leren van bijvoorbeeld de politie. “Op de Politieacademie leer je omgaan met soms agressieve verdachten tijdens een verhoor. Dat kom je bij ouders ook tegen. Een leerkracht moet zijn grenzen bepalen ten opzichte van ouders, want als professional moet je ook bij hoogoplopende emoties met complexe situaties kunnen omgaan”, vindt Roelofs.
 
Transparant
Bij Afas wilden de KPOA-medewerkers leren van digitalisering en transparantie. Bij het softwarebedrijf is alles voor iedereen zichtbaar. “Iedereen kan de cijfers van verkopers, programmeurs en docenten van de Afas Academy zien. De meeste docenten krijgen gemiddeld een 8 of 9, sommigen een 7 en dan zeggen we dat hij beter kan stoppen. In dit bedrijf gaan de ­mensen die matig presteren weg of iets anders doen.
Hoe gaat dat met leerkrachten?” De KPOA-medewerkers in koor: “Die blijven gewoon.” Zondag reageert verbaasd: “Je wilt de beste school van de wereld worden en laat matige leerkrachten gewoon zitten?” Schoolleider Van de Riet nuanceert dat na afloop. “Als er uit de gesprekkencyclus een onvoldoende komt, krijgt een leerkracht de tijd om zich te verbeteren. Lukt dat niet voldoende, dan krijgt iemand begeleiding om een andere baan te vinden”, legt ze uit.
 
De transparantie van Afas gaat voor het onderwijs te ver, merkten Van de Riet en ook adjunct Tulen. “Cito­resultaten van individuele kinderen voor iedereen zichtbaar ophangen, vonden teamleden eveneens veel te ver gaan. Wel stellen we doelen vast en bespreken resultaten binnen het team, maar we zijn wat zachter in de afrekening dan Afas.” Tulen vult aan: “Een dip kan meerdere oorzaken hebben en een leerling kan in de leerstof achterblijven, maar als mens enorm gegroeid zijn.”
Een andere bestemming van KPOA On Wheels was het Wetenschapsknooppunt van de Universiteit Wageningen. “Ons doel is leerlingen voor de wetenschap te enthousiasmeren en vertrouwd te maken met wetenschappelijk onderzoek en onderzoekend leren”, vertelt Margriet van Vianen van het knooppunt. Daartoe bieden ze onder meer lespakketten, een Kinderuniversiteit en kan een wetenschapper een les op school verzorgen. En er is de webapp die kinderen begeleidt bij het opzetten, uitvoeren en presenteren van een onderzoek. Adjunct-directeur Tulen van de School op de Berg is aanwezig omdat ze hun leerlingen meer wetenschap en techniek vanuit onderzoekend leren willen aanbieden. “We hebben al wekelijks een techniekonderdeel en ook de Plusklas gebruikt techniek. Dat willen we verder uitbreiden en structureren. Ik ga leerkrachten enthousiasmeren hiermee aan de slag te gaan.”
 
Zelfbewuste professionals
Half december, als de houtblokken buiten in de vuurkorf knapperen en de KPOA-collega’s binnen met een hapje en drankje bij de kerstmarkt bijpraten, kunnen ze de voorlopige visie en missie van hun stichting en de bijbehorende films bekijken en becommentariëren. Kernwoorden van de visie zijn: verbinding, vertrouwen en vakmanschap. Oftewel: ‘Wij geloven in jou! Goed onderwijs start vanuit een goede relatie = verbinding. Goed onderwijs biedt ruimte = vertrouwen. Goed onderwijs vereist vakmanschap.’ De kernzin van de missie luidt: ‘Binnen KPOA-scholen garanderen wij een brede ontwikkeling van kinderen in al hun diversiteit.’ Uiteraard is deze koers nader uitgewerkt.
Welke rol speelden de ervaringen met maatschappelijke vraagstukken bij de organisaties buiten het onderwijs in de koersbepaling? CvB-voorzitter Roelofs: “Veel vraagstukken hebben met leiderschap van leerkrachten en schoolleiders te maken. Als kinderen eigenaar zijn van hun eigen leerproces zal iedereen binnen de school moeten leren omgaan met de onzekerheid of ze nog wel leren wat ze moeten leren.” De les van andere organisaties is dat iedereen zijn verantwoordelijkheid pakt en leiderschap toont.
“Frontwerkers bij de politie, KNRM en in de zorg vertelden: je bent professional en je moet in jezelf geloven, anders werkt het niet. Leerkrachten kunnen zich meer emanciperen en zelfbewuster worden; zij zijn de professional en weten wat nodig is. Vandaar dat vakmanschap en de persoonlijke ontwikkeling van leerkrachten en schoolleiders speerpunten zijn.” Dat betekent ook dat scholen en schoolleiders keuzes durven maken. “Bij mijn aantreden in juli 2015 stonden in sommige schoolplannen 110 doelen voor vier jaar. Mijn vraag was: welke focus ga je aanbrengen?
 
Durf te prioriteren en leg die keuzes uit aan het team en de ouders. Voor sommigen was dat een eyeopener”, merkte Roelofs.
“Binnen KPOA gaan we uit van gedeeld leiderschap bij kinderen, leerkrachten en schoolleiders. Iedereen is medeverantwoordelijk en kan de resultaten beïnvloeden. Wat zijn jouw sterke kanten en hoe kunnen we die benutten? Dat is voor mij daadkrachtig leiderschap.”
In augustus 2018 moet de nieuwe koers van KPOA gereed zijn. Roelofs kondigt aan: “Het wordt een richtinggevend kompas op verschillende beleidsterreinen waar collega’s invloed op hebben gehad. Nu gaan leerkrachten en schoolleiders de missie en visie bespreken. Zij onderzoeken wat de nieuwe koers voor hun school betekent en waar ze de focus leggen.” Schoolleiders Tulen en Van de Riet en hun collega’s zijn tevreden over deze aanpak. “Alle medewerkers krijgen de kans om inbreng te hebben”, zegt van De Riet. “Dat maakt de aanpak voor de nieuwe koers ook zo sterk”, reageert Tulen. “Ik merk dat collega’s zich betrokken voelen omdat ze hun mening kunnen geven. En je kunt er pas iets mee als je met zijn allen het gevoel hebt: we staan er achter.”

Gerelateerd nieuws