De krimp gaat snel en schoolbesturen, gemeenten en scholen moeten daarop anticiperen. Daarover zijn politici, bestuurders, schoolleiders en andere betrokkenen het eens. Maar een voortvarende aanpak stuit vaak op wetten en bezwaren. “Het gaat niet alleen om regelgeving, maar ook om emoties.”

“Bij krimp is de eerste reflex om meer leerlingen te werven. En dat doet de buurman ook”, zegt Arnold Jonk, hoofdinspecteur po en expertisecentra bij Inspectie van het Onderwijs. “Wij kijken naar de kwaliteit van scholen en zien dat kleine scholen een risico vormen.” Maar vergaande samenwerking is nog niet zo eenvoudig, legt Rinda den Besten, voorzitter van de PO-Raad, uit. “Fuseren kan, maar een fusietoets is een enorm belemmerend bureaucratisch proces. Een samenwerkingsschool starten is ingewikkeld, vanwege de voorwaarde dat een van de scholen met opheffing bedreigd moet zijn. Dan staat de kwaliteit dus al onder druk. Ook is het duur om personeelsleden zoals een conciërge of een vakleerkracht te delen, omdat het wordt beschouwd als inhuren van derden en daar BTW over geheven wordt.”

Ouderbetrokkenheid
Ongeveer tachtig onderwijsmensen hebben zich op 2 april in Nieuwspoort in Den Haag verzameld om onder leiding van Boris van der Ham deel te nemen aan Onderwijspoort Krimp. In dit debat willen de organiserende koepels AVS, PO-Raad en VO-Raad met het onderwijsveld en politici zoeken naar aanpakken om constructief om te gaan met het verschijnsel ‘krimp’. Belangrijke aspecten van de discussie zijn denominatie, het aanbod van verschillende vo- en mbo-opleidingen en de emoties van de dorpsbewoners. Hans de Goeij, plaatsvervangend Onderwijs Autoriteit Zeeland (OAZ) vertelt: “In Zeeland zijn veel verschillende denominaties. Ik zie als oplossing een coöperatie van verenigingen van verschillende signatuur, met één beheersorgaan.” In Groningen stagneert de samenwerking tussen openbaar en bijzonder onderwijs, merkt Marianne Besselink, gedeputeerde van de provincie Groningen. “Besturen krijgen te maken met emotionele reacties van grootouders. Zij hebben op een dorpsschool gezeten met een bepaalde kleur. Besturen trappen op de rem omdat ze vinden dat ze teveel hun eigen identiteit moeten inleveren.” Theo Huting, algemeen directeur en bestuurder van Stichting IJsselgraaf, vertelt dat een groep ouders de sluiting van een kleine school in Keppel tegenhoudt. “Ouderbetrokkenheid is goed, maar ouders zijn betrokken bij de school van hun kind. Ik ben betrokken bij het grote geheel.”

Eén loket
Soms gaat het goed. In het voortgezet onderwijs in Friesland is de samenwerking ver gevorderd. Pieter Schram, bestuurder van Singelland: “In Surhuisterveen zijn twee denominaties samengegaan. De school trekt nu meer leerlingen dan vroeger de twee afzonderlijke scholen samen.” Zonder samenwerking tussen openbaar en bijzonder is het voortgezet onderwijs ook niet meer overeind te houden volgens Henk van Hoof, voorzitter van het College van Bestuur van de Stichting Limburgs Voortgezet Onderwijs (LVO). “Techniek is een dure opleiding. Als we dat schrappen, bedien je de ouders niet en de economie al helemaal niet.” Maar samenwerking tussen vo en mbo stuit op regelgeving: “Leerlingen van het vmbo en het mbo bij elkaar zetten mag niet. Een vmbo-leraar les laten geven op het mbo ook niet.” Volgens hem is de oplossing dat per regio de regelgeving ‘op maat’ moet worden gemaakt. “Er moet één loket komen dat mij helpt openingen te vinden.” Henk van Esch, bestuursvoorzitter van Stichting Achterhoek VO, steunt deze roep om ruimte. “Samenwerking tussen verschillende scholen moet plaatsvinden voordat één van beide omvalt. Maar de opheffingsnorm zit in de weg.” Een ander aspect is de daling van werkgelegenheid. Fred Ruiling van de vereniging Personeelscluster Oost Nederland (PON) zegt: “Er is minder instroom van jonge mensen. Dat is niet goed voor de kwaliteit van het onderwijs.” Vrijwillige mobiliteit over de denominaties heen zou een oplossing kunnen zijn. Marcel Klaverkamp, directeur/bestuurder van scholen in Dokkum en Schiermonnikoog voegt toe: “Problemen zijn regionaal goed op te lossen. Dat hoeft niet met een landelijke regel.”

Fusietoets
Er zijn drie Tweede Kamerleden aanwezig, van het CDA, de PvdA en D66. Boris van der Ham nodigt hen uit hun visie te geven. Michel Rog (CDA): “Wij zullen wetgeving die vergaande samenwerking mogelijk maakt, niet tegenhouden.” Paul van Meenen, D66, ziet de discussie als een roep om ruimte en vertrouwen. “Regels die goede dingen in de weg staan, moet je afschaffen. D66 heeft al eens het voorstel gedaan de fusietoets af te schaffen, maar daar was de Tweede Kamer niet aan toe.” De PvdA ziet het gevaar van grote besturen. “Je moet ergens een grens trekken. Maar uiteindelijk moet je wel samenwerken, anders verliezen we allemaal.” Uit de zaal komt nog een toevoeging van Lenie Dwarshuis van de Commissie Fusietoets Onderwijs. “Ouderorganisaties en vakbonden hebben zich uitgesproken voor een fusietoets. En dat is niet voor niets, want leden van de medezeggenschapsraad voelen zich vaak niet opgewassen tegen de druk van bestuurders.”

Complex thema
Wat nemen de koepelorganisaties mee van het debat? VO-Raadvoorzitter Paul Rosenmüller stelt vast dat iedereen de urgentie voelt. “Mijn vingers jeuken om het onderwijsveld, experts en politici bij elkaar te roepen. Laten we de regels daadwerkelijk aanpassen.” Petra van Haren, voorzitter AVS: “Het gaat om kansen voor kinderen en om de arbeidsmarkt nu en straks.” PO-Raadvoorzitter Rinda den Besten vindt dat er discussie nodig is over het stelsel. “Middelen voor vo-leerlingen gaan naar de gemeente waar de school staat, middelen voor kinderen in het primair onderwijs naar de woonplaats van het kind. Daar moeten we eens naar kijken.” Boris van der Ham sluit het debat af. “Krimp is een complex thema. Ratio, cijfers en emotie spelen een rol. Daarin moeten we een evenwicht vinden.”  

Foto's: Jan de Groen

jdg_02042014_Onderwijspoort_D1A0517-2A_0.jpgjdg_02042014_Onderwijspoort_D1A0441-2A_0.jpgjdg_02042014_Onderwijspoort_D1A0679-2A_0.jpgjdg_02042014_Onderwijspoort_D1A0906-2A_0.jpgjdg_02042014_Onderwijspoort_D1A0750-2A_0.jpgjdg_02042014_Onderwijspoort_D1A0940A_0.jpg

Let op: Dit artikel is meer dan vijf jaar geleden gepubliceerd en bevat wellicht incorrecte, onvolledige of ongeldige informatie.