Het tekort aan schoolleiders in het primair onderwijs blijft groeien. Nieuwe instroom is hard nodig. Zij-instromers van buiten het onderwijs kunnen daarbij een belangrijke rol spelen, blijkt uit nieuw onderzoek van CAOP en Centerdata. Maar dan moeten schoolbesturen wel bereid zijn hun deuren verder open te zetten én investeren in goede begeleiding.
In opdracht van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap onderzochten CAOP en Centerdata de ervaringen van zij-instromende schoolleiders in het primair onderwijs. AVS maakte deel uit van de begeleidingscommissie. De uitkomsten zijn hoopgevend, maar laten ook zien waar het nog wringt.
Een van de meest opvallende conclusies uit het rapport Schoolleiders van buiten is dat directe ervaring met een zij-instromende schoolleider leidt tot een positiever oordeel. Bestuurders en HR-professionals waarderen deze groep gemiddeld met een 7,6. Leraren zijn kritischer met gemiddeld een 5,6: hun terughoudendheid lijkt principiëler van aard en draait om de vraag of je zonder lesbevoegdheid überhaupt een school goed kunt leiden.
Toch geldt vrijwel overal hetzelfde patroon: wie samenwerkt met een zij-instromer, ziet de meerwaarde van hen in. Die meerwaarde zit vooral in ruime leidinggevende ervaring, veranderkracht en een frisse blik op organisatieontwikkeling. Tegelijkertijd geven zij-instromers zelf aan dat zij tijd nodig hebben om onderwijsinhoud, schoolcultuur en regelgeving eigen te maken. Ze ervaren een kenniskloof op deze gebieden.
Vrijwel alle zij-instromers kiezen vanuit een sterke intrinsieke motivatie voor het onderwijs. Zij willen maatschappelijk van betekenis zijn en zoeken werk met impact. Het salaris speelt daarbij nauwelijks een rol. Toch blijkt de overstap vaak groter dan vooraf gedacht. De hoge werkdruk, de veelheid aan operationele taken en de specifieke cultuur van het onderwijs worden regelmatig onderschat. Meeloopdagen en gesprekken met ervaren schoolleiders blijken daarom veel waardevoller dan folders of websites bij het vormen van een realistisch beeld van de functie.
Ook de vacatures op zichzelf kunnen al een drempel zijn: slechts 12 procent van de ondervraagde zij-instromers zag in vacatures expliciet vermeld staan dat kandidaten van buiten het onderwijs welkom waren. Volgens de onderzoekers zit een belangrijke belemmering in de hardnekkige voorkeur voor kandidaten met een onderwijsachtergrond. Daardoor vallen potentiële kandidaten soms al af voordat hun kwaliteiten serieus worden bekeken.
De grootste kwetsbaarheid ligt echter niet bij de werving, maar bij de start. Juist in de inwerkfase lopen de ervaringen sterk uiteen. Waar sommige schoolbesturen werken met vaste mentoren, regelmatige voortgangsgesprekken en professionele leernetwerken, moeten anderen hun weg grotendeels zelf vinden. Minder dan de helft van de schoolbesturen beschikt over specifiek beleid voor de begeleiding van zij-instromende schoolleiders. Dat heeft gevolgen. Zij-instromers die een gestructureerd inwerkprogramma krijgen, kijken veel positiever terug op hun start. In enkele gevallen leidde een gebrek aan begeleiding zelfs tot burn-out en uitstroom.
Een belangrijke aanbeveling uit het onderzoek is om de werving en begeleiding van zij-instromers meer regionaal te organiseren. Op dit moment hangt de kans op een succesvolle instroom vaak af van persoonlijke netwerken, toevallige contacten of de bereidheid van individuele schoolbesturen om zij-instromers een kans te geven. Door samenwerking binnen onderwijsregio’s kunnen vacatures zichtbaarder worden gemaakt voor potentiële zij-instromers en kunnen scholen gezamenlijk werken aan een toegankelijker en transparanter instroomproces.
Daarnaast adviseren de onderzoekers om in vacatures expliciet op te nemen dat ze open staan voor zij-instromers en kandidaten vooral te selecteren op competenties in plaats van op een traditioneel onderwijsverleden. Hiervoor is het belangrijk dat selectiecommissies worden getraind in het herkennen van onbewuste vooroordelen, zodat de kwaliteiten en potentie van zij-instromers beter worden benut.
Daarnaast benadrukken de onderzoekers het belang van een goed inwerkprogramma. Volgens de aanbevelingen moet zo’n programma minimaal bestaan uit een vaste begeleider, duidelijke verwachtingen en een geleidelijke opbouw van verantwoordelijkheden. Een gestructureerd programma kan bijdragen aan een soepelere overgang naar het onderwijs en de kans vergroten dat zij-instromers behouden blijven voor het beroep.
Overweeg jij de stap naar zij-instromend schoolleider? AVS helpt je!
Heb je ruime leidinggevende ervaring en wil je jouw talent inzetten voor het onderwijs? Misschien is schoolleider wel iets voor jou! Benieuwd naar de te ondernemen stappen tot schoolleiderschap? Kijk snel hier.
Erkende opleiding tot schoolleider van AVS
De opleiding Basis- en/of vakbekwaam schoolleider voor zij-instromers van AVS kan jouw volgende stap zijn. Deze erkende opleiding is speciaal ontwikkeld voor professionals van buiten het onderwijs die de overstap willen maken naar een leidinggevende functie in het primair onderwijs. Afhankelijk van je ervaring doe je één tot twee jaar over de opleiding.
Eerst ontdekken of het wel bij je past?
Twijfel je nog of het wat voor jou is? Bezoek dan de gratis informatiebijeenkomst op 1 oktober. Je krijgt meer informatie over de opleiding, ontmoet opleiders en schoolleiders en ervaart wat het betekent om als zij-instromer een verschil te maken in het onderwijs.