Voldoende ondersteunend personeel, erkenning en een passende waardering

Mooie beloften in verkiezingsprogramma’s komen niet automatisch in het nieuwe regeerakkoord. Wensen van schoolleiders voor het nieuwe kabinet – zoals meer tijd voor professionalisering, betere facilitering, betere afstemming tussen beleidsmakers en werkvloer (zie kaders) – moeten op het juiste moment op de onderhandelingstafel van de formerende partijen liggen. Daarom praat de Algemene Vereniging Schoolleiders aan veel tafels mee. “We nemen altijd en overal de stem van de schoolleider mee.”

Weten wat je leden willen, daar begint het voor Petra van Haren, voorzitter van de Algemene Vereniging Schoolleiders (AVS) mee. De informatie daarover haalt de AVS op verschillende niveaus: via de helpdesk, in de ledenraad, in inhoudelijke interne commissies met leden, via de vele ledenpeilingen, in regionale bijeenkomsten, bij bezoeken aan scholen, tijdens netwerkthema’s en congressen. Van Haren: “Voordat je gaat lobbyen moet je eerst weten wat en dan pas waar. Dat waar begint in de sector zelf. Bij directie-overleggen, bestuurders en raden van toezicht bijvoorbeeld. Daar brengen wij op dit moment onze zorg over het groeiend schoolleiderstekort, zowel kwantitatief als kwalitatief, onder de aandacht. Schoolleiders hebben een essentiële rol in scholen. Ze versterken de onderwijskwaliteit, zorgen voor het behoud van leraren en scheppen een veilig klimaat met gelijke kansen. Door het tekort komt deze cruciale rol onder druk te staan.”

Loonkloof po-vo

Om het kwalitatieve tekort aan te pakken, zet de AVS in op professionaliseren en opleiden. Daarnaast maakt de AVS deel uit van verschillende gremia, zoals de Stichting van het Onderwijs, het Vervangingsfonds/Participatiefonds, het Arbeidsmarktplatform PO. De AVS zit aan de bestuurlijke tafels op het ministerie van OCW waar regelmatig overleg plaatsvindt met de minister, de directies of de directeur-generaal en ook bij ministeries als VWS, SZW of Veiligheid & Justitie als dat bij een thema te pas komt. Bij VWS gaat het bijvoorbeeld om de aanpak van kindermishandeling en bij Veiligheid & Justitie over de verbinding met de wijk. “Daarin nemen we altijd de stem van de schoolleider mee”, zegt Van Haren. “Wat zij belangrijk vinden, drijft ons. Dat laten we horen aan de politieke en in de media. Iedere keer adresseren we onze punten, maar naarmate de verkiezingen naderen natuurlijk nog gerichter.” Zo heeft een lobby voor een van de agendapunten, de loonkloof tussen po en vo, onlangs vruchten afgeworpen. De Tweede Kamer nam begin februari een motie aan om de kloof te dichten.

Niet op een eiland

Tweede Kamerleden met de portefeuille onderwijs worden twee keer per jaar standaard bijgepraat door de AVS, maar natuurlijk ook op momenten dat er iets belangrijks speelt. De AVS weet de weg te vinden naar Nieuwspoort, het pers- en politiek debatcentrum waar politici en lobbyisten elkaar treffen. Lobbyen doet de AVS zoveel mogelijk samen met andere onderwijspartijen, maar “we hebben natuurlijk wel een eigen lobby-agenda”, zegt Van Haren. “We kijken naar de samenhang met andere onderwijsaspecten, maar onze rol is natuurlijk primair het belang van de schoolleider. Daartoe proberen we het ook te beperken. Maar soms is het nodig om gezamenlijk op te treden. Bij acties bijvoorbeeld, of in het gezamenlijke discussiestuk ‘De Toekomst van ons Onderwijs’. We zitten als schoolleiders niet op een eiland. Gelukkig zien we de schoolleider terug in diverse verkiezingsprogramma’s.”

Betere positionering

Het actieplan ‘Schooldirecteur Topprioriteit!’ en de Toekomstagenda Schoolleiders zijn op dit moment de belangrijkste uitgangspunten voor Petra van Haren. Het schoolleidersvak heeft zich ontwikkeld en leiderschap is belangrijker geworden. Verdere professionalisering en een betere positionering van schoolleiders zijn daarom noodzakelijk. De AVS riep de politici in de Tweede Kamer dan ook op om drie punten onderdeel te maken van hun verkiezingsprogramma’s: voldoende ondersteunend personeel en erkenning en een passende waardering voor schoolleiders. Het eerste punt moet ervoor zorgen dat schoolleiders zich kunnen richten op leiderschap in plaats van dagelijkse operationele en ondersteunende taken. Van Haren: “Het leiderschap moet dicht bij de praktijk georganiseerd worden en de financiering moet niet ten koste gaan van de ondersteuning in de klas.” Bij het tweede en derde punt gaat het om een goede en eerlijke functiebeschrijving- en waardering met een salaris dat past bij de vele verantwoordelijkheden. Het salaris is vaak een belemmerende factor voor zij-instromers of leraren om schooldirecteur te worden.

Samenwerken met bedrijfsleven

Het groeiende schoolleiderstekort is niet alleen een zorg van de AVS. Het actieplan Schooldirecteur Topprioriteit!’ werd mede opgesteld door ceo’s van grote ondernemingen, zoals ABN Amro, KPMG en PwC. Profilering van de cruciale rol van de schoolleider is belangrijk om waardering voor het vak te creëren en daarmee zij-instroom te bevorderen. In een pilot zocht de AVS de samenwerking met het bedrijfsleven op in een cross mentoring-programma. Een initiatief van Petra van Haren en Merel van Vroonhoven (voorheen bestuursvoorzitter van AFM, nu zij-instromer in het basisonderwijs en columnist bij de Volkskrant). Schooldirecteuren en directeuren van (grote) organisaties zijn aan elkaar gekoppeld met als doel meer verbinding te creëren tussen onderwijs, bedrijfsleven en andere sectoren, zodat er over en weer van elkaar geleerd wordt. De pilot eindigde met het actieplan – ‘Schooldirecteur Topprioriteit!’ – en een briefing aan de minister en de Tweede Kamer over de aanpak van het personeelstekort. De ervaringen zijn positief, zodat er gekeken wordt naar opschaling. Ook houdt de AVS internationale contacten warm. Van Haren: “We zijn aangesloten bij ESHA, de Europese schoolleidersorganisatie. Daar vindt internationale samenwerking en lobby richting de Europese Unie plaats. Veel vraagstukken zijn vergelijkbaar. Het is belangrijk om kennis uit te wisselen.”

Het actieplan ‘Schooldirecteur Topprioriteit!’ is te downloaden. Schoolleiders en bedrijfsdirecteuren die zich willen aanmelden voor cross mentoring kunnen ook terecht op www.avs.nl/crossmentoring

Marjo Dethmers
Interim-schoolleider basisschool Eben Haezer in Den Helder

‘Kom niet met hap-snap-subsidies maar geef structureel geld’

Marjo Dethmers, interim-schoolleider op basisschool Eben Haezer in Den Helder, repareert plafondplaten, ontstopt de wc en maakt de stoep sneeuwvrij. “Daar is niks mis mee, maar ik houd me graag bezig met de kerntaken van mijn vak.” Dethmers is heel stellig: de schoolleider moet beter gefaciliteerd worden. Daarmee maak je het schoolleidersvak aantrekkelijker, zeker in tijden van tekorten.

Daarnaast vindt ze dat er te veel hap-snap-subsidies gegeven worden. “Subsidies zijn mooi, maar je moet weten dat ze er zijn, je moet het geld op tijd aanvragen, je moet er mensen voor vrijmaken en je moet het apart verantwoorden. Geef structureel geld. Ik mis heel erg het langetermijndenken.” En als het dan toch over geld gaat: waarom is het aanzien van het vak, zowel van schoolleider als van leraar, laag? Omdat de salarissen laag zijn! Doe die omhoog, minimaal het niveau van het vo, en je kunt ook hogere eisen stellen (een motie voor het gelijktrekken van de salarissen po-vo is in februari door de Tweede Kamer aangenomen, red.). En hou eens op met weer een volgend plannetje voor het curriculum.

Dethmers: “Geef vertrouwen aan de school. Tevreden over de output? Dan is er alle reden voor vertrouwen.” En waarom is werken in het onderwijs zwaar? Omdat de werkdruk zo hoog is en er weinig ruimte is voor ontwikkeltijd. “Vooral het basisonderwijs heeft te maken met een heel groot speelveld: gezin, ouders, samenleving. Ik ken scholen waar ze de teamvergadering in de avond houden. Dat moet stoppen.” En als ze dan toch vrijuit mag filosoferen: schaf de eindtoets af. “Als kinderen op de goede plek komen en het leuke mensen zijn geworden, dan heeft de school het goed gedaan.”

Stefan Van Haaren
Directeur Prisma so, vso en pool in Alphen aan den Rijn

‘Geef ook zeer moeilijk lerende kinderen een echt diploma’

Stefan van Haaren is directeur van Prisma (V)SO in Alphen aan den Rijn. Deze school geeft onderwijs aan leerlingen met een verstandelijke en/of meervoudige beperking. Ook biedt het Passend onderwijs aan thuiszitters of leerlingen die bijvoorbeeld naar een zorgboerderij of dagbesteding gaan via POOL, Prisma Onderwijs Op Locatie. Van Haaren heeft een heel wensenlijstje. Allereerst vindt hij dat elk kind dat didactisch leerbaar is recht heeft op onderwijs. Elke school zou zoiets als POOL moeten organiseren. Daarnaast gunt hij zijn zeer moeilijk lerende leerlingen een diploma. Nu krijgen ze een certificaat waarvoor de school zelf de eisen opstelt. “Het is van zoveel betekenis voor leerlingen als ze een echt diploma krijgen. En bovendien stel je aan een diploma eisen. Het diploma betekent dus ook een kwaliteitsimpuls voor het vso-onderwijs. Deze lijnen zijn door het ministerie ingezet, maar we zijn er nog niet. Samen met andere scholen pakken wij dit nu zelf op.” Van Haaren vindt verder dat de positie van schoolleiders steviger moet worden door ze bij besluiten op onderwijsgebied te betrekken. Tussen overkoepelende beleidsmakers en de werkvloer moet meer verbinding zijn, zodat er meer inzicht is in hoe ideeën in de praktijk uitpakken. Ook vindt hij dat de salarissen in het vso naar het niveau van vo getild moeten worden. “Een leraar in het vso moet per jaar meer lesuren werken voor hetzelfde salaris als een leraar in het vo. Weliswaar is inmiddels het salarisverschil verminderd tussen vso-leraren die werken met leerlingen met uitstroomprofiel vervolgonderwijs en hun collega’s die vergelijkbaar werk doen in het reguliere voortgezet onderwijs, maar vso zml en ook het po vallen daar nog buiten (een motie voor het gelijktrekken van de salarissen po-vo is in februari 2021 door de Tweede Kamer aangenomen, red.). En als hij nog iets mag noemen: maak het onderwijs minder talig. Te veel gepraat, te veel teksten. “Voor veel leerlingen, met name voor leerlingen die uitstromen naar praktische beroepen, is dat heel saai.”

Susan Timmermans
Directeur bovenbouw vmbo De Overlaat in Waalwijk

‘Maak het makkelijker een hybride docent aan te stellen’

Susan Timmermans is directeur boven­bouw van scholengemeenschap De Overlaat in Waalwijk, een school voor vmbo basis, kader en gemengde leerweg. Een Excellente School, een school die niet zomaar iedereen voor de klas wil en met een populatie met wie niet iedereen een klik heeft. Timmermans heeft dus altijd moeite om docenten te vinden. “Er zijn best mensen te vinden uit bijvoorbeeld het technisch bedrijfsleven die leraar willen worden. Maar die willen geen vierjarige opleiding doen. Dat zou korter, makkelijker moeten”, vindt ze. “Of het zou makkelijker moeten zijn om een hybride docent aan te stellen.”

Ook op het gebied van Passend onderwijs heeft Timmermans wensen. “Wij hebben 40 tot 50 procent lwoo-leerlingen (leerwegondersteunend onderwijs, red.), maar we krijgen vier tot vijf ton minder dan voorheen van het samenwerkingsverband. Omdat andere scholen een vergelijkbaar ondersteuningsprofiel willen opzetten. Maar de expertise zit bij ons en de leerlingen weten ons nog steeds als beste te vinden. Die verdeling van gelden moet dus beter. Het geld zou verdeeld moeten worden op basis van expertise.”

Als Timmermans nog een wens mag uiten dan zou ze ook wat meer ruimte voor zichzelf als schoolleider willen om bij te scholen, om zichzelf te kunnen ontwikkelen. “We verliezen ons te veel in het dagelijkse werk. De werkdruk van schoolleiders moet omlaag, zodat er ruimte ontstaat voor verdere professionalisering.”

Verkiezingsplacemat

Bekijk ook de ‘verkiezingsplacemat’ met een aantal belangrijke plannen voor het onderwijs uit de verkiezingsprogramma’s van tien partijen in de Tweede Kamer. Zie: www.avs.nl/verkiezingsplacemat

Kader Primair
Dit artikel heeft in Kader Primair gestaan. AVS-leden ontvangen Kader Primair maandelijks op de mat. Nog geen lid? Bekijk hier eerder verschenen nummers, word lid en ontvang voortaan ook iedere maand een kersvers exemplaar in de brievenbus!

Gerelateerd nieuws

  • Schoolleiders op Het Binnenhof

  • ‘Het vraagt moed om met je kop in de wind te staan’

  • ‘We inspireren elkaar’

  • Wat betekent de verkiezingsuitslag voor schoolleiders?