Landelijk tekort aan schoolleiders loopt op naar 1.300 FTE

Uit de Kamerbrief Lerarentekort van december 2023 blijkt dat het schoolleiderstekort wederom is toegenomen: van 13,3 procent in 2022 naar 15,1 procent in 2023. Karin Straus: ‘Deze uitkomsten verrassen mij niet. Hoe zorgelijk deze uitkomsten ook zijn.

Een jaar geleden sloeg het ministerie van OCW samen met vak- en beroepsorganisaties, de opleidingen en sectorraden de handen ineen voor het werkplan ‘Samen voor het beste onderwijs’. Dit werkplan brengt focus en prioritering in de aanpak van het leraren- en schoolleiderstekort. Met de Kamerbrief Lerarentekort blikken de onderwijsministers Paul en Dijkgraaf terug op het afgelopen jaar.  

Ingezette acties onvoldoende effect

De eerste Onderwijsregio’s zijn gevormd om het werven, matchen, opleiden, begeleiden en professionaliseren door samenwerking steviger neer te zetten. Ook de subsidieregeling zij-instroom en de Nationale Aanpak Professionalisering Leraren zijn flinke impulsen vanuit het ministerie. Tot slot zijn de salarissen in het primair onderwijs gestegen en is er geïnvesteerd in de professionalisering van schoolleiders. De ministers concluderen in de Kamerbrief dat deze acties onvoldoende effect hebben en kondigen nieuwe maatregelen aan. Het verhogen van de (zij-)instroom van schoolleiders, het behouden van personeel door het bieden van professionalisering en het verlagen van de werkdruk zijn daar voorbeelden van. Ook wordt in de oproep om scholen te helpen om te gaan met de tekorten de verkenning Schaarste schuurt van de Onderwijsraad aangehaald.  

In die verkenning wordt jammer genoeg niet gesproken over het schoolleiderstekort. De Onderwijsraad noemt als oplossing voor het lerarentekort wel twee opties. Eén is het onderwijsaanbod in inhoud en tijd te beperken. De andere optie is te kijken naar de manier waarop het werk in scholen wordt georganiseerd en de aanwending van de mensen en middelen daarbij. Dit zijn ingrijpende opties met grote implicaties voor het beroep van de leraar, de onderwijskwaliteit en kansengelijkheid, meldt het rapport. Maar ook voor schoolleiders heeft dit, aldus AVS, grote gevolgen.

Tekorten ongelijk verdeeld 

De cijfers over de tekorten in de brief zijn afkomstig uit het rapport Personeelstekorten primair onderwijs van Centerdata met peildatum 1 oktober 2023. De belangrijkste feiten in dit rapport zijn:  

  • Het schoolleiderstekort in het primair onderwijs is toegenomen tot 15,1 procent (2022: 13,3 procent). 
  • In de grote steden is het schoolleiderstekort in het primair onderwijs zelfs opgelopen tot 21,8 procent (2022: 14,6 procent), met Almere aan kop.
  • In vergelijking met 2022 zijn er meer scholen die geen tekorten hebben. Het aantal scholen met een tekort groter dan 30 procent is gestegen. Tekorten zijn dus nog meer onevenredig verdeeld.  
  • Er lijkt een verband te bestaan tussen het tekort aan schoolleiders en het tekort aan leerkrachten; hoe hoger het schoolleiderstekort, hoe hoger het tekort aan leerkrachten.  
  • De tekorten zijn ongelijk verdeeld tussen en binnen regio’s. Vooral op scholen met een hoog aandeel aan sociaal kwetsbare leerlingen en in het speciaal basisonderwijs en het (voortgezet) speciaal onderwijs zijn de tekorten hoog. 
Centerdata, Personeelstekorten primair onderwijs, Peildatum 1 oktober 2023

Geen verrassing 

Het merendeel van het huidige schoolleiderstekort is ook nog eens verborgen. Dit houdt in dat vacatures wel zijn ingevuld, maar niet op een manier zoals de scholen dit graag zien. Ze stellen noodgedwongen interimmers aan of ze laten een directeur twee of meer scholen tegelijk runnen. Voor AVS geen verrassing, maar wel een zorgelijke ontwikkeling. In het artikel van de Volkskrant: ‘Groot tekort aan schoolleiders baart zorgen: “Een directeur houdt de vrolijke veerkracht erin” van 19 december 2023 zegt AVS hierover: ‘Een sterke schoolleider geeft het team aandacht en zorgt ervoor dat de resultaten van leerlingen verbeteren. Om de onderwijskwaliteit te waarborgen is het van groot belang dat het beroep aantrekkelijk wordt.’

Karin Straus, voorzitter AVS:

“Deze uitkomsten verrassen mij niet, hoe zorgelijk ze ook zijn. Al geruime tijd vraagt AVS aandacht voor dit probleem. Het gaat niet alleen om het vergroten van het aantal schoolleiders, maar ook om het besef bij beleidsmakers dat het tekort aan schooldirecteuren direct verband houdt met het lerarentekort en de kwaliteit van het onderwijs voor leerlingen. Het belang dat sterke schoolleiders voor daadwerkelijke verbetering van het onderwijs zorgen in een school wordt nog altijd onderschat in Nederland.”

Deltaplan nodig

Het oplossen van de tekorten aan leraren en schoolleiders vergt een samenhangend plan, over meerdere kabinetsperiodes heen, om het vak aantrekkelijker te maken. AVS heeft onlangs, samen met werknemers- en werkgeversorganisaties, een oproep gedaan om in het nieuwe regeerakkoord een DELTAPLAN op te nemen. Een plan dat het vak van leraar en schoolleider aantrekkelijker maakt door een stevig salaris, goede en gezonde schoolgebouwen, voldoende tijd om als leraar en schoolleider je vak te kunnen uitoefenen en je te professionaliseren. Autonomie van en vertrouwen in de leraar en schoolleider moeten daarin voorop staan.

Verder lezen