Margreet Vendel bespreekt het boek ‘Door de bomen het bos zien’ van Jan Bommerez

De vraagstukken van deze tijd laten zich niet oplossen met traditionele vormen van organiseren en bestaande managementmethoden en -technieken. Groeien en veranderen naar de toekomst vraagt om leiderschap dat meer gebaseerd is op vertrouwen dan op controle. Het gaat om mensen, organisaties en relaties die samen het systeem vormen. Het boek ‘Door de bomen het bos zien’ van Jan Bommerez is een onuitputtelijke inspiratiebron om te werken aan een systemische verbinding tussen hoofd en hart.

De publicatie neemt je mee naar een samenleving waarin een ieder gedeelde verantwoordelijkheid voelt. De ondertitel ‘Ontdek de eenvoud onder de complexiteit in relaties en organisaties’ schept direct de verwachting dat de auteur je tijdens zijn ontdekkingstocht oplossingen aanreikt. Dat maakt dat je meteen gaat bladeren op zoek naar houvast en handvatten voor een adequate aanpak van de ingewikkelde onderwijsrealiteit waarin we leven. Deze verwachting moet de lezer echter laten varen. Het duidelijke bos dat we door de bomen zouden moeten gaan zien, blijkt bij nader inzien een prachtig bloeiend, maar complex tropisch regenwoud. Met andere woorden: de lezer die vanuit een praktische insteek het boek ter hand neemt, raakt verwikkeld in een variëteit van theorieën en zienswijzen. De uitdaging is vervolgens om een stap terug te doen en je mee te laten voeren in een wereld van mogelijkheden.

Jan Bommerez is breed op zoek gegaan in de historie, natuur en cultuur naar organische vormen van systemen. Met een overvloed aan metaforen en citaten van grote denkers schetst hij beelden van de realiteit die je op nieuwe gedachten kunnen brengen. ‘Change the way you look at things and the things you look at will change’, citeert hij Wayne Dyer. Voor in het boek staan diverse aanbevelingen van leiders uit zowel de profit als non-profitsector en een voorwoord van Herman Wijffels, hoogleraar duurzaamheid en maatschappelijke verandering aan de Universiteit Utrecht. Allen kenschetsen het boek als een pleidooi voor leiderschap vanuit een nieuw perspectief. De systeembenadering biedt leidinggevenden een steun in de rug bij het omgaan met complexe systemen in de 21e eeuw. In hoofdstuk twee en drie pleit Bommerez voor het leren kijken naar het geheel, het systeem, in plaats van de delen. Breng de eenvoud en de samenhang terug, is zijn devies. Een organisatie wordt gevormd door mensen die relaties hebben. We zijn echter vaak ‘systeemblind’ en kijken te weinig door de ogen van anderen. We gaan in competitie in plaats van het systeem te optimaliseren in ieders belang. De vijf sleutelfactoren voor duurzaam succesvol leiderschap worden besproken in hoofdstuk vier op basis van de studie Good to Great van Jim Collins uit 2001. Het stelt de universele principes boven de persoon. Het gaat daarbij onder meer om onzichtbaar leiderschap, nederigheid en principevastheid: ‘De beste leider is een volger’ (Lao Tse). In hoofdstuk zes en zeven stelt Bommerez dat een levende gemeenschap niet leiderloos is, maar leidervol. Iedereen kan naar voren treden als leider als de situatie daar om vraagt. In de dialoog worden problemen niet opgelost, maar verdwijnen ze eenvoudigweg.

Zijn advies aan elke (school)leider: zoek de dialoog en zorg dat de context zo is dat er verandering kan plaatsvinden.

Margreet Vendel is lid College van Bestuur van de Stichting Katholiek Onderwijs Hoofddorp (SKOH).

‘Door de bomen het bos zien – Ontdek de eenvoud onder de complexiteit in relaties en organisaties’, Jan Bommerez en René Hoppenbrouwers (samenwerking), 2013, AVS (herziene uitgave), Utrecht

Links

Let op: Dit artikel is meer dan vijf jaar geleden gepubliceerd en bevat wellicht incorrecte, onvolledige of ongeldige informatie.

Gerelateerd nieuws