Korting 90 miljoen op bestuur en management lijkt onvermijdelijk

De behandeling van de Onderwijsbegroting door de Tweede Kamer op 10 en 11 november werd overschaduwd door donkere wolken die zich boven het onderwijs samenpakken in de vorm van een door de crisis ingegeven heroverwegingsoperatie, waarbij gezocht wordt naar een structurele bezuiniging van 20 procent. Bestuur en management blijven waarschijnlijk niet gespaard, ondanks ingediende moties. Bij het ter perse gaan van Kader Primair 4 (december 2009) was de stemmingsuitslag echter nog niet bekend. Blijft de toekomst van het onderwijs ook na de begrotingsbehandeling in nevelen gehuld?

De wegen van de politiek zijn soms ondoorgrondelijk. Op het ene moment is er Kamerbrede steun voor een motie Hamer (PvdA), die de ambitie uitspreekt het Nederlandse onderwijs mondiaal tot de top 5 te laten behoren, het andere moment wordt gedebatteerd over bezuinigen. De inkt van het rapport van de commissie Don over het versterken van het financieel management in het primair onderwijs is nog niet droog of het kabinet snijdt 135 miljoen uit de begroting van het po. Een korting op de groeiregeling moet 45 miljoen opbrengen en 90 miljoen komt uit de lumpsumvergoeding ten koste van de professionalisering van bestuur en management. Wie dit nog snapt mag het zeggen.De behandeling van de Onderwijsbegroting werd dit jaar sowieso gekenmerkt door grote onduidelijkheid. De minister en zijn beide staatssecretarissen moesten bij het beantwoorden van Kamervragen herhaaldelijk een hele lange slag om de arm houden. De heroverwegingsoperatie van het kabinet ten gevolgde van de crisis, waarbij een structurele bezuiniging van 35 miljard gevonden moet worden, hangt als een zwaard van Damocles boven alle beleidsterreinen. De ambtelijke commissies die zijn ingesteld – voor het onderwijs is dat de commissie Smits – moeten adviseren over het snijden van 20 procent uit alle begrotingen. Ondanks de motie Hamer worden dus ook forse bezuinigingen op Onderwijs niet uitgesloten. Cultuur en Media waren door Plasterk wel uitgesloten van bezuinigingen. Diverse Kamerwoordvoerders spraken hem hier op aan en vroegen zich af of hij zich niet ook wat harder zou moeten maken voor het onderwijs. Inmiddels is een motie aangenomen met als strekking dat ook Cultuur niet aan de heroverwegingsoperatie mag ontkomen.
PVV-onderwijswoordvoerder Martin Bosma zorgde voor grote hilariteit in het begrotingsdebat. De onderwijsvisie van de virtueel grootste partij van Nederland lijkt niet veel verder te reiken dan de wens dagelijks de Nederlandse vlag te laten wapperen op het schoolplein. Hij diende daar ook een motie over in. Daartoe uitgedaagd beloofde Bosma op de tweede dag van de begrotingsbehandeling te komen met `een stapeltje´ concrete PVV-voorstellen die hij in het verleden al gedaan zou hebben. Helaas moest hij zich voor die dag ziek melden.

90 miljoen
De aandacht van de AVS-delegatie en vertegenwoordigers van de PO-Raad op de publieke tribune ging met name uit naar de bezuiniging van 90 miljoen op de professionalisering van bestuur en management. Beide organisaties verzetten zich hiertegen. De PO-Raad kwam zelfs met een petitie richting Kamer, waarin uitvoerig is beargumenteerd waarom deze bezuiniging er niet zou mogen komen. Zowel de AVS als de PO-Raad wijzen erop dat het een korting betreft op de lumpsumvergoeding en dat oormerken dus niet mogelijk is. Staatssecretaris Dijksma geeft dan ook alleen een aanwijzing in die richting. Volgens PORaad voorzitter Kete Kervezee heeft de staatssecretaris in de Tweede Kamer aangegeven dat bezuinigingen op de lumpsum gevolgen kunnen hebben voor het primaire proces. “Onze acties hebben dus in ieder geval nut gehad. De Tweede Kamer heeft zich immers in grote mate uitgesproken tegen bezuinigingen op het onderwijs. Daarnaast kwam het belang van bestuur en management duidelijk naar voren. Ik hoop dat de negatieve sfeer rond bestuur en management daarmee definitief is gekeerd. Zeker in het po, structureel al de minst bedeelde sector, waar juist grote soberheid bestaat bij het toekennen van middelen aan bestuur en management.” AVS-voorzitter Ton Duif vindt dat met de bezuiniging de weg van de minste weerstand is gekozen. “Het is nogal makkelijk om geld weg te halen bij bestuurders en managers die toch al onder vuur liggen. Los daarvan, als je al moet bezuinigen, waarom pas je dan geen korting toe op de lumpsum? Hóe besturen het geld uitgeven, daar gaat de staatssecretaris helemaal niet over. Het is goedkoop om te zeggen dat je het primaire proces ontziet, zo werkt het systeem helemaal niet.”

De oppositie ging graag mee in de argumentatie van de belangenorganisaties. Dit leverde zelfs een motie op tegen de voorgenomen bezuiniging van 90 miljoen. De regeringspartijen bleven echter, zij het volgens CDA-onderwijswoordvoerder Jan Jacob van Dijk knarsetandend, achter de bewindslieden staan wat betreft het doorgaan van deze bezuiniging. Of de motie tegen de bezuiniging het tijdens de latere stemmingsronde gehaald heeft, was bij het ter perse gaan van deze Kader Primair nog niet bekend. Dat geldt ook voor de andere ingediende moties tijdens de behandeling van de Onderwijsbegroting.*

Subsidiepotjes
Interessant was het debat over de vele subsidiepotjes binnen het onderwijs, de zogenoemde `enveloppengelden´. Plasterk zegde de Kamer toe een compleet overzicht over deze doelsubsidies te geven en deze ook naar de commissie Smits te sturen. Schattingen gaan er vanuit dat het om een bedrag gaat van zo´n 1 miljard euro. Het verstrekken van deze subsidies aan allerlei proefprojecten geeft de minister de mogelijkheid zijn beleid vorm te geven. Jan Jacob van Dijk (CDA): “We gaan nog een stevige discussie voeren over wat we daar nu precies mee gaan doen.” Voor de VVD-fractie, bij monde van Ineke Dezentjé Hamming- Bluemink, is dat echter een uitgemaakte zaak. In haar bijdrage tijdens de eerste dag van de begrotingsbehandeling pleitte zij al voor een back to basic benadering van het onderwijs. “Allerlei fratsen waarmee scholen worden opgezadeld, al die randdingen: een pilot hier een proefprojectje daar. Laten we ons richten op het primaire proces. Stop met het verkwisten van tijd en geld en laten wij ons concentreren op het juist plaatsen van de d´s en t´s en goed rekenonderwijs verzorgen.” In plaats van zoeken naar bezuinigingen pleit zij voor het herschikken van de middelen, waarbij wat de VVD betreft de enveloppengelden dus nadrukkelijk in beeld zijn.

Huisvesting
D66 wees er in haar bijdrage op dat gemeenten te weinig geld uitgeven bestemd voor onderwijshuisvesting. Gemeenten maken soms andere keuzes; sprake is van een bedrag van 300 miljoen euro dat aan andere zaken dan aan huisvesting wordt besteed, terwijl het daar wel voor bedoeld was. Dijksma gaf toe dat dit inderdaad het geval is. Zij gaat dan ook onderzoeken wat zij er aan kan doen om deze gemeenten aan hun verplichtingen te houden. Dijksma waarschuwt de scholen er intussen voor geen eigen middelen voor huisvesting in te zetten. Dit zou een verkeerde prikkel zijn richting gemeenten. Aan de werkelijke oplossing voor dit probleem, het doordecentraliseren van het budget voor huisvesting naar de schoolbesturen, is zij echter nog niet toe. Zij ziet nog steeds grote nadelen, maar zegde toe wel over doordecentralisatie te willen debatteren Voor de AVS – en ook voor andere onderwijsvakorganisaties – blijft dit onderwerp een punt van aandacht. Huisvestingsadviseur Justin Peter ziet in de beantwoording door de staatssecretaris al winst. “Door toe te geven dat er inderdaad iets mis is, neemt zij verantwoordelijkheid. Kennelijk werkt het huidige systeem niet op deze wijze. De AVS vindt doordecentralisatie een goed alternatief. Je geeft schoolbesturen de mogelijkheid zelf een meerjarig huisvestingsbeleid te voeren. En je voorkomt dat het geld naar lantaarnpalen gaat in plaats van naar de scholen.”

Eigen vermogen
Met het rapport van de commissie Don in de hand, kwam ook het eigen vermogen van de schoolbesturen weer ter sprake. Diverse partijen pleitten voor het stellen van een limiet op het reserveren van vermogen. Plasterk gaf echter aan hier geen voorstander van te zijn. Situaties verschillen te zeer om met richtbedragen te kunnen komen. Wel zet hij de onderwijsinspectie in om te toetsen of scholen niet te veel oppotten.
Wat overblijft na het bijwonen van dit begrotingsdebat is vooral ergernis. Ergernis over het niveau van het debat en de ideeënarmoede bij de politiek met betrekking tot het onderwijs als motor van de economie. AVS voorzitter Duif: “We zullen opnieuw de lobby moeten inzetten bij het parlement om bij de Voorjaarsnota zaken te agenderen. Ook proberen we een voet tussen de deur te krijgen bij de ambtelijke werkgroepen, zodat we tijdig weten wat ons te wachten staat. Het gaat nog spannen.” Kervezee van de PO-Raad vult aan: “We moeten de handen ineen slaan om ons sterk te maken voor het po en vooral voor de toekomst van de leerlingen in onze sector.”

* Kijk voor de stemmingsuitslagen van ingediende moties tijdens de behandeling van de Onderwijsbegroting op www.tweedekamer.nl/kamerstukken/stemmingsuitslagen  of raadpleeg https://avs.nl/

 

Let op: Dit artikel is meer dan vijf jaar geleden gepubliceerd en bevat wellicht incorrecte, onvolledige of ongeldige informatie.