Een vader of moeder die een schooladvies niet accepteert. Of een schoolfoto eist. Of een rol voor hun kind in de eindmusical. Je ziet het de laatste jaren vaker ontaarden in rechtszaken, met alle media-aandacht van dien. Maar als je je leerlingdossiers en communicatieplan op orde hebt, kan je niks gebeuren.

Een vader eist dat school een aanvullende IQ-test doet bij zijn dochter in groep 8. School vindt dat niet nodig en moeder ook niet. Ouders zijn verwikkeld in een vechtscheiding. Vader spant een rechtszaak aan over de IQ-test, met aanvullende eisen over het leerlingdossier. Schoolleider Carlie de Bakker van basisschool De Tweeklank in Hazerswoude-Rijndijk maakte dit mee. “Een rechtszaak doet wat met jezelf”, zegt ze terugblikkend. “Wat de vader met die aanvullende eis bedoelde, was overigens ons en ook de rechter onduidelijk. Hij had namelijk alles gekregen. Deels zoals alle ouders bij ons worden geïnformeerd, deels omdat hij inzage in het complete dossier had gevraagd en gekregen. Alleen de IQ-test vonden wij niet wenselijk of noodzakelijk. De leerling kon met het dossier en het schooladvies terecht op een passende school voor voortgezet onderwijs met de begeleiding die zij nodig heeft. Daarvoor was geen test nodig. Bovendien zat ze op dat moment ook niet lekker in haar vel. Daarom zou de IQ-test geen goed beeld geven van haar capaciteiten. En na zo’n test mag je er vervolgens ook een periode geen meer doen.”

Impact
De rechtszaak die de vader heeft aangespannen heeft impact op zijn dochter, zegt De Bakker. “Voor iedereen in het dorp is duidelijk over wie het gaat. Het meisje wordt neergezet alsof ze heel weinig capaciteiten heeft en dat is helemaal niet zo. Bovendien voelt ze ook de spanning tussen ouder en school. We waren het niet eens met de inhoud van de aanklacht en niet met de manier waarop de vader dit aanpakte, het aanspannen van een kort geding. Toch zijn we er altijd vanuit gegaan dat de vader dit met de beste intenties heeft gedaan. Hij wil het beste voor zijn kind. Ook wij willen dat. We hebben het kind voorop staan en daarbij zijn sommige zaken niet onderhandelbaar. Dan zeg je op een gegeven moment: kom maar op met die rechtszaak. Die rechtszaak heeft behalve een aanleiding natuurlijk ook een geschiedenis. Al jaren voerden wij gesprekken met deze vader en we hebben veel tijd in de contacten geïnvesteerd.”

Juridisering
De Bakker had niet verwacht dat het in de media zo groot zou worden. “De zaak kwam onder meer in het Achtuurjournaal. RTL Nieuws kwam met een hele cameraploeg.” Op hetzelfde moment speelde op een andere school namelijk de veelbesproken kwestie rond de eindmusical – ouders stapten daar naar de rechter omdat hun zoon wegens slecht gedrag geen rol kreeg – dus was er reden om aandacht te besteden aan het thema juridisering van het onderwijs. De Bakker: “Je moet je steeds heel bewust zijn van alles wat je wel en niet vertelt. In het belang van het kind. En dan nog komen er vragen die je kunnen triggeren. Ik was heel blij met de mediatraining die wij in het verleden hebben gehad.” Daarnaast ging iedereen los op de sociale media, ervoer zij: ‘school communiceert niet met ouders’, ‘belachelijk dat school geen IQ-test wil doen’. “Ook voor het team was het omgaan met de media een kluif, voor bijvoorbeeld de conciërge die de media steeds aan de lijn kreeg. Daar moet je als schoolleider ook aandacht voor hebben.” Een goed communicatieplan helpt, zegt De Bakker. “Laat je niet verrassen door journalisten. En maak het team duidelijk dat alleen de directeur met externen communiceert. Verder moet er een goed protocol zijn voor omgang met gescheiden ouders en je leerlingdossier moet op orde zijn. Ik was heel blij dat dat het geval was. Onze intern begeleider kijkt regelmatig of dossiers objectief zijn, of er geen aannames of invullingen in zitten. Dat moet je jezelf steeds afvragen.”

Aantekeningen opschonen
Ondanks alles is De Bakker blij dat ze de zaak doorgezet heeft. De rechter gaf de school gelijk en de vader moest alle kosten betalen. “Al levert het geen gevoel van euforie op dat we door de rechter in het gelijk zijn gesteld, want het betekent nogal wat voor het kind. Maar het gaat ook om respect en om wie de professionals zijn.” Ook AVS-adviseur Jan Stuijver vindt dat schoolleiders niet paniekerig moeten doen als ouders naar de inspectie, de rechter of de klachtencommissie willen stappen. “Als je de juiste stappen hebt gezet en je dossier is op orde, laat die uitspraak dan maar komen. Overigens hoeft het dossier alleen zaken te bevatten die de ontwikkeling van de leerling betreffen. Aantekeningen over een conflict met de ouder hoef je niet te laten zien. Dat vergt soms nog wel enige opschoning.”

Bestuur en ondersteuning
Naast een goed dossier is duidelijke informatie in de schoolgids ook belangrijk, zegt Stuijver. Bijvoorbeeld als het gaat om het ondersteuningsprofiel van een school. Alleen daarmee kun je aantonen dat je een leerling met bepaalde zorgbehoefte niet kunt plaatsen. “Of neem informatie over het beleid van de school. Zo gaat de school over de klassengrootte en de samenstelling van een groep, en niet de ouders.” Stuijver adviseert samen op te trekken met de bestuurder. Het gaat vaak immers ook om imagoschade van school én bestuur. “Bovendien hebben grote schoolbesturen vaker expertise en soms ook juridische ondersteuning in huis. In ieder geval zullen ze een aansprakelijkheidsverzekering of rechtsbijstandsverzekering hebben waaruit de kosten gedekt kunnen worden.” Niet altijd hoeft er een jurist aan te pas te komen, vindt Stuijver. “Je kunt er een zaak ook zwaarder door maken. Het ligt aan de stevigheid van de schoolleider en de zwaarte van de zaak. Dat moet je steeds opnieuw aftasten.”

Extremer, maar geen stijging
Conflicten tussen ouders en school die het nieuws halen worden de laatste jaren extremer, zoals de kwestie van de eindmusical toont of de zaak die ouders aanspanden omdat hun kind vanwege het Offerfeest afwezig was op de dag van de schoolfoto. Toch zien ze bij de Landelijke Klachtencommissie Onderwijs Onderwijsgeschillen niet direct bewijs voor verdere juridisering van het onderwijs. Het aantal klachten nam de afgelopen jaren weliswaar toe (van 194 in 2013 tot 276 in 2018), maar dat kwam vooral omdat er meer scholen aangesloten waren bij de klachtencommissie, vertelt coördinator Olga Luiken. “Wij weten niet hoeveel ouders rechtstreeks naar de rechtbank stappen, maar we houden wel jurisprudentie in de gaten. Ik zou dus ook niet durven stellen dat er sprake is van een toename.”

Verbroken relatie
De aard van de klachten veranderde in de bestaanstijd van de klachtencommissie wel. Aanvankelijk waren er relatief veel klachten over ongewenste intimiteiten (15 van de 102 in 1995) en over hardhandige aanpak. Die klachten zijn tegenwoordig op een hand te tellen, zegt de LKC in haar jaarverslag van 2018. Het aantal klachten over pesten en een onveilige schoolsituatie bleven gelijk. Maar verhoudingsgewijs werden meer klachten ingediend over handelen van scholen in situaties van gescheiden ouders. “Het kan gaan om informatievoorziening aan ouders met een verbroken relatie, of over een partijdige opstelling door de school. Deze klachten laten zien dat scholen soms letterlijk tussen beide ouders in staan.” Ook schoolleider Carlie de Bakker concludeert dat haar zaak bemoeilijkt werd doordat het om gescheiden ouders ging. “Wanneer er sprake is van een verstoorde relatie met beide ouders, voer je een ander gesprek. De school moet nu weer verder met de vader. Dat is best even spannend geweest. Vol trots constateer ik dat mijn teamleden als professional met de vader in gesprek gaan. In het belang van de kinderen blijven we werken aan een goede relatie met de ouder.”

Gerelateerd nieuws

  • Reden voor alertheid, maar scholen kunnen open zonder nieuwe maatregelen

  • E-mailservice ‘Regelingen OCW’ gestopt per 1 augustus 2020

  • Wijzigingen onderzoekskaders inspectie

  • Nieuwe consultatie wetswijziging medezeggenschap scholen