Een goede leidinggevende houdt koers en maakt medewerkers ‘medeplichtig’. Echte aandacht voor het team en de dag of week even nabespreken zijn cruciaal. Dat zegt Foppe de Haan, oud-assistent-bondscoach van de Oranjevrouwen, oud-trainer van SC Heerenveen en Jong Oranje en in maart spreker op het AVS-congres van 2020.

Een voetbalploeg is geen lerarenteam, maar het gaat in beide gevallen over professionals die met elkaar een resultaat moeten neerzetten. Wat zijn belangrijke elementen van leidinggeven aan professionals?

“Als je leiding geeft, moet je visie duidelijk zijn. Waar gaan we naartoe en wat doen we dus morgen? Een organisatie heeft een visie en als leidinggevende deel je die. Er is altijd een cultuur, een identiteit. De vraag is hoe je die wilt uitbouwen of juist ombuigen. De mensen met wie je dat doet, die het in de praktijk uitvoeren, moeten achter die visie staan. Daarbinnen is ruimte voor hen nodig om die uitvoering op een eigen manier vorm te geven. Mensen moeten hun eigen identiteit kunnen laten zien. Maar de leidinggevende bepaalt wat acceptabel is en wat niet. Je moet wel kont in je broek hebben.”

 

Hoe belangrijk is de input van het team bij het bepalen van de koers?

“Als ik als voetbalcoach van tactiek wil veranderen, dan helpt het niet als ik aan de zijlijn ga staan schreeuwen. Wat wel helpt, is dat ik de kapiteins bij me roep en met ze bespreek wat ik zie en wat er volgens mij moet gebeuren. Die kapiteins zijn sleutelfiguren, die helpen het team sturen. Die moet je betrekken bij de koers. Die moeten ook loyaal zijn aan het uiteindelijke besluit, ook als ze zelf een andere opvatting hebben. Natuurlijk kun je van koers veranderen als er goede argumenten voor zijn. Als een bepaalde tactiek in de praktijk niet blijkt te werken, moet je bijsturen. Daarmee toon je ook dat je inbrengt waardeert, dat je het belangrijk vindt dat mensen met je meedenken. Soms is er een groepje dat de andere kant op wil. Dan is er iets mis in je organisatie, dan heb je te weinig geluisterd naar de mensen. Als dat gebeurt, moet je laten zien dat het je stoort en dat je het wil oplossen. Als je een wedstrijd verliest omdat mensen zich niet houden aan afspraken, dan spreek je hen erop aan en dat recht heb je dan ook. Als het pech is – iedereen doet zijn best, iedereen doet wat is afgesproken, maar de bal gaat tegen de paal – dan is dat jammer, maar hoef je elkaar niets te verwijten.”

 

Hoe zorg je ervoor dat het team gemotiveerd blijft? Hoe stimuleer je medewerkers iedere dag opnieuw het beste uit zichzelf te halen?

“Als coach en trainer heb ik het in de gaten wanneer iemand minder goed in zijn vel zit. Je ziet aan de lichaamshouding dat iemand tobt, je merkt het aan de inbreng: komt iemand met ideeën of doet hij of zij alleen wat er moet? Dan moet je in gesprek. Ik heb zelf bij SC Heerenveen eens gehad dat het niet ging zoals ik wou. Toen kwam de voorzitter naar me toe en die zei tegen me: ‘Zo werkt het niet, wat is er aan de hand?’ Die had aandacht voor me, bood een helpende hand. Dat iemand begrip toont, is belangrijk. Vaak praten we vooral over de 95 procent die goed gaat. Terwijl het gesprek moet gaan over de vijf procent die beter kan, waar je aan moet sleutelen. Je moet kritisch blijven, ook op jezelf als leidinggevende. Wat heb ik met mezelf afgesproken, en met anderen? Als je jezelf niet wilt verbeteren, raak je achterop.

Wat ik ook doe om mensen aan de gang te houden, is nabespreken. Gewoon even een kwartiertje, staande, niet gaan zitten. Het ook niet benoemen als evaluatie en zeker niet als beoordeling. Maar gewoon even de week of de dag doornemen, wat ging goed, wat kan beter. Dan kun je meteen een actieplan maken voor de volgende dag of de volgende week. Als trainer deed ik dat aan het eind van iedere dag. Mensen willen graag weten wat er goed ging en waar ze meer aandacht aan moeten geven. Een derde belangrijk punt is dat je rekening moet houden met wet van de verminderde meeropbrengst. Na een periode van veel verbetering zakt het in. Het is belangrijk dat je dan een extra impuls heeft, iets nieuws introduceert, een nieuw programma, een nieuwe werkvorm. Iets nieuws houdt de lol erin en geeft een nieuw elan.”

 

Hoe ga je om met de druk om te presteren? Hoe zorg je dat het team overeind blijft?

“Ook bij voetbal zeuren de ouders over hun kind. Het kind doet zijn best en de ouders benadrukken voortdurend de goede kant van het kind. Maar als het niet goed genoeg is, moet je eerlijk zijn. Dan is het beter als dit kind op een lager niveau verder speelt en er plezier in heeft. Net als leerkrachten moet je je rug zien recht te houden als ouders te hoge verwachtingen hebben van hun kind. En ook in de voetbalwereld zijn er particuliere voetbalscholen. Ouders geven daar soms veel geld aan uit en het kind schiet er niets mee op. Daarnaast: voetbal is een teamsport.

Bij de gemiddelde club gaat het niet alleen om het winnen. Het is wel belangrijk, maar het gaat ook over het spel. Het gaat ook om het gedrag onderling, naar de scheidsrechter en richting publiek. Alle spelers moeten mee kunnen doen en dat betekent samenwerken, naar elkaar luisteren, elkaar accepteren en het ook accepteren als een ander niet denkt zoals jij. We zien slechte voorbeelden in de politiek en in het openbare leven, in de Tweede Kamer wordt bijvoorbeeld slecht naar elkaar geluisterd. Men schreeuwt naar elkaar. Dat is niet normaal en we moeten laten weten dat het niet normaal is.”

 

In het onderwijs komt het voor dat een school zwak wordt. Leraren doen enorm hun best, maar de resultaten laten dat niet zien. Als je aan ziet komen dat de ploeg gaat degraderen, wat is dan belangrijk?

“Je moet natuurlijk achterhalen waardoor het komt dat het achteruit gaat. Dat bespreek je met de teamleden, want zij maken zich ook zorgen. Je wilt weten wat er leeft en mensen moeten zich kunnen uitspreken, hun verdriet, frustratie en zorgen delen. Je kunt het nu niet meer veranderen, maar morgen wel en daar gaan we voor. En als je als school onder de norm komt: ga kijken bij anderen. Wat kun je leren van een school die net zulke leerlingen heeft als jouw school, maar wel goed presteert?”

 

 

Trainer en oud-docent

Foppe de Haan (76) is een van de meest ervaren voetbal­trainers van Nederland. Hij bracht SC Heerenveen naar de eredivisie-subtop, behaalde kampioenschappen met Jong Oranje en stond de Oranje Leeuwinnen bij tijdens het gewonnen Europees Kampioenschap in 2017. De Haan groeide op in het Friese dorp Lippenhuizen en gaf als twintiger gymles op basisscholen in Enschede en Akkrum. Later was hij docent aan het Cios in Heerenveen. Zijn trainerscarrière begon hij in 1974 bij VV Akkrum.

 

 

Gerelateerd nieuws

  • Nieuwe versie servicedocument Covid-19 van OCW

  • Meerderheid ouders geen voorstander van extra coronamaatregelen

  • Inschrijving EU-schoolfruit geopend

  • Voldoende personeel grote zorg voor schoolleiders