Problemen capaciteit zetten kwaliteit onder druk

Staat van het Onderwijs: professionalisering schoolleiders een speerpunt

In de Staat van het Onderwijs 2024, die op 17 april werd gepresenteerd, stelt de Onderwijsinspectie dat de ideeën om de kwaliteit van het onderwijs te verbeteren er zijn, dat we ze kennen en ze gebruiken, maar nog lang niet voldoende. Het is zaak om deze ideeën concreet te maken. Goed onderwijs maakt het verschil in de klas, in je latere leven en in de maatschappij. Het bepaalt in welke mate kinderen straks kunnen meedraaien en bijdragen aan een land dat klaar is voor de toekomst. In analogie naar de Staat van het Onderwijs bracht AVS en Schoolleiders VO de Staat van de Schoolleider uit. In onze volgende nieuwsbrief lees je hier meer over.

“Als AVS zien we hoe belangrijk de rol van de schoolleider is bij het ontwikkelen en verbeteren van het onderwijs. Deze uitvoeringscapaciteit staat echter onder grote druk. Het ontbreekt simpelweg aan capaciteit om de verwachtingen vanuit de maatschappij waar te maken.  Zonder voldoende, gekwalificeerde mensen, gaat het niet lukken om de verbeteringen van het onderwijs tot stand te brengen die de samenleving van de sector vraag”, aldus AVS-voorzitter Karin Straus.

Ria Westendorp, waarnemend inspecteur-generaal van het onderwijs, overhandigt de Staat van het Onderwijs aan minister Paul van Onderwijs.

Leraren- en schoolleiderstekort

Goed onderwijs maken we samen. Er is momenteel echter een schrijnend tekort aan leraren en schoolleiders. De aanpak van het leraren- en schoolleiderstekort is dan ook een cruciale randvoorwaarde. Daarbij past ook het realisme dat tekorten er – niet alleen in het onderwijs – zullen blijven.

Het tekort aan onderwijspersoneel maakt dat lessen uitvallen, vooral voor de kwetsbare groepen leerlingen, en dat de onderwijskwaliteit en passend onderwijs verder onder druk staat. Scholen die te maken hebben met tekorten gaven aan of deze tekorten directe gevolgen hebben voor de onderwijstijd of het aanbod, activiteiten gericht op leerlingen, activiteiten gericht op leraren en op andere activiteiten. De tekorten gaan ten koste van de ondersteuning van leerlingen, de begeleiding van beginnende leraren of de onderwijstijd. Ook komt het ontwikkelen en verbeteren van het onderwijs op een deel van de scholen in de problemen. Een de deel van de schoolleiders van scholen met een tekort gaven aan de Onderwijsinspectie aan dat het ontwikkelen en verbeteren van het onderwijs direct onder het tekort lijdt.

Rol schoolleider bij de tekorten

De rol en taak van schoolleiders is belangrijk voor het behoud van leraren, maar het tekort aan schoolleiders is groot. Het relatieve tekort aan schoolleiders is in het primair en (voortgezet)speciaal onderwijs nog groter dan het lerarentekort. In deze onderwijssoorten samen mist 1.270 fte aan schoolleiders.

Je maakt het verschil als schoolleider in de school door te zorgen voor een veilig klimaat, waarin leerlingen de ruimte hebben om te leren. Door te komen met een breed gedragen visie en doelen met betrekking tot de basisvaardigheden, vindt de inspectie. En door bij tekorten zo goed mogelijk gebruik te maken van de verschillende professionals die er wel zijn en hun professionalisering zo effectief mogelijk te maken.  De AVS is het hiermee eens. Straus: “Ook wij vinden dat schoolleiders vanuit een gedragen visie aan de professionele kwaliteitscultuur van de school moeten werken.” Met minder leraren is juist meer focus op kwaliteit nodig, zodat er goed toegeruste vakmensen voor de klas staan. Dat maakt het vak ook voor zij-instromers blijvend aantrekkelijk. Want in het onderwijs is het werkplezier gelukkig nog steeds hoog vergeleken met andere sectoren. Schoolleiders geven aan dat maatregelen gericht op het welbevinden en op verlaging van de werkdruk het beste helpen om leraren te werven of behouden. De rol van schoolleiders is ook hierin cruciaal, maar dan moet die schoolleider er natuurlijk wel zijn.

Maatregelen tegen lerarentekort

Maatregelen tegen schoolleiderstekort

Voor zichzelf zien schoolleiders dat maatregelen die gericht zijn op het stimuleren van hun professionele ontwikkeling het beste werken om het onderwijs niet te verlaten. Volgens schoolleiders zelf werkt het stimuleren van hun professionele ontwikkeling het beste om hen te behouden. Stimulerende factoren voor schoolleiders zijn daarbij de intrinsieke motivatie om te professionaliseren, een ruim aanbod van opleidingen en andere professionaliseringsactiviteiten, meer autonomie en voldoende tijd. Daarnaast noemden schoolleiders maatregelen zoals mogelijkheden voor doorgroei, zeggenschap over het werkrooster en een hoger salaris als helpende maatregelen.

Schoolleiders richten zich bij hun professionalisering vooral op onderwerpen als visie- of beleidsontwikkeling (94%), persoonlijk leiderschap (91%), kwaliteitszorg (87%) en organisatiekunde (81%). Vrijwel alle schoolleiders benadrukten het belang van een stimulerende werkcultuur voor de effectiviteit van professionalisering. Schoolleiders gaven de Onderwijsinspectie mee dat het essentieel is dat van professionalisering een prioriteit wordt gemaakt vanuit een langetermijnperspectief.

“AVS steunt de conclusie dat professionalisering van leraren, maar zeker ook van schoolleiders, een sleutelfunctie speelt in de aantrekkelijkheid van het beroep en dus in het aantrekken en behouden van medewerkers. Dat is de reden dat wij onze eigen Academie hebben met daarin een ruim aanbod van gecertificeerde opleidingen voor schoolleiders. Maar dat is ook de reden dat wij afgelopen december mede onze handtekening hebben gezet onder het Deltaplan Lerarentekort. Onderwijs is mensenwerk. Mensen die zich voortdurend als professional moeten kunnen blijven ontwikkelen en daar tijd en ruimte voor moeten krijgen. Zonder voldoende, gekwalificeerde mensen, gaat het niet lukken om de verbeteringen van het onderwijs tot stand te brengen die de samenleving van de sector vraagt.”

Link