AVS over advies Onderwijsraad: ‘ouders zijn niet de tegenpartij’
De Onderwijsraad presenteerde deze week haar advies aan de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap over de relatie tussen ouders en onderwijs. Dat advies wijst erop dat spanningen tussen ouders en scholen niet alleen het gevolg zijn van veranderende omgangsvormen, maar dat ook wet- en regelgeving een belangrijke rol speelt. AVS herkent deze analyse, maar plaatst kanttekeningen.
Niet alles wat schuurt tussen ouders en school is een gevolg van beleid, regels of maatschappelijke ontwikkelingen. Scholen kunnen zelf veel doen om de relatie met ouders te versterken, verwachtingen helder te maken en het gesprek aan te gaan voordat spanningen escaleren. Daarom vindt AVS het belangrijk om niet alleen naar systemen en regels te kijken, maar vooral naar de kwaliteit van de professionele relatie.“Ouders zijn geen tegenpartij en ook geen klant die tevreden moet worden gehouden. Ouders zijn zeer betrokken bij het welzijn en de ontwikkeling van hun kind. De kunst is om die betrokkenheid professioneel te benutten en tegelijkertijd duidelijke grenzen te stellen”, stelt Straus.
“Vertrouwen begint bij de verbinding aangaan. Niet pas wanneer het spannend wordt, maar juist daarvoor”, zegt Straus. De Onderwijsraad benoemt terecht de invloed van wet- en regelgeving, maar ook het onderwijs zelf is aan zet. “Door ouders serieus te nemen, het gesprek aan te gaan en verwachtingen helder te maken, kan veel spanning worden voorkomen.”
Oog voor de professionele relatie
Ouders en onderwijsprofessionals delen hetzelfde doel: de ontwikkeling van het kind, maar niet vanuit dezelfde rol. Ouders dragen de opvoedverantwoordelijkheid en kennen hun kind als geen ander. Leraren en schoolleiders dragen de pedagogische en professionele verantwoordelijkheid voor het onderwijs. Juist het erkennen van die verschillende rollen is de basis voor een goede samenwerking. “Het gesprek tussen ouder en professional is daarbij cruciaal. Schoolleiders hebben daarin een sleutelrol. Zij creëren de cultuur waarin luisteren, samenwerken én begrenzen samen kunnen gaan”, vertelt Straus.
Dat vraagt van scholen dat zij niet wachten tot er een conflict ontstaat, maar bewust investeren in de relatie met ouders. Duidelijkheid over rollen en verwachtingen helpt daarbij, net als ruimte voor zorgen en vragen. Een ouder hoeft het niet altijd eens te zijn met een school en een school hoeft niet aan iedere wens van een ouder tegemoet te komen. Professioneel samenwerken betekent juist dat verschillen bespreekbaar zijn en dat beide partijen zich gehoord en gerespecteerd weten.
Parentagogiek: de wetenschap achter de relatie
Samenwerken met ouders is een essentieel onderdeel van het beroep van leraren en schoolleiders, maar maakt nog altijd geen vanzelfsprekend onderdeel uit van de basisopleiding van leraren en schoolleiders. Juist daar ziet AVS een belangrijke lacune. Straus: “Daarom vinden wij de ontwikkeling van het gedachtegoed van ‘Parentagogiek’ zo belangrijk. Het helpt onderwijsprofessionals om niet alleen mét ouders te praten, maar ook professioneel ín relatie met ouders te handelen.”
Parentagogiek beschouwt de relatie met ouders niet als een persoonlijke vaardigheid of een extra taak, maar als een professionele competentie die ontwikkeld, geoefend en onderhouden moet worden. Dat vraagt niet alleen om betere toerusting van professionals, maar ook om scholen die de relatie met ouders bewust onderdeel maken van hun professionele cultuur.
Verbinding als verantwoordelijkheid
Een goede relatie tussen ouders en school ontstaat niet vanzelf. Daarin hebben beide partijen een verantwoordelijkheid. Ouders staan niet tegenover de school, maar naast hun kind. Scholen moeten ruimte bieden aan die betrokkenheid én duidelijk zijn over rollen, verantwoordelijkheden en grenzen.
Hulp nodig? AVS heeft wat tools en tips voor je klaar staan:
- Lees het Manifest ‘reset de relatie met ouders’ van ouder-expert Peter de Vries
- Volg de opleiding ‘Parentagogiek en Ouderbetrokkenheid’ van AVS Academie
- Bekijk deze verhalen over de relatie met ouders uit vakblad KADER:
– #Doeslief: omgaan met agressieve ouders (PDF)
– Tips van de meest oudervriendelijke basisschool van Nederland (PDF)
– Een mijnenveld van meningen (PDF)
– “Ouders zijn geen alternatief van leraren” (PDF)
Het advies van de Onderwijsraad
De Onderwijsraad signaleert dat de positie van ouders de afgelopen decennia sterk is veranderd. Drie ontwikkelingen spelen daarin een rol:
- Meer individuele aanspraken van ouders. Door passend onderwijs, groeiende mogelijkheden voor maatwerk en een sterkere rechtspositie van ouders en leerlingen verwachten ouders vaker specifieke ondersteuning voor hun kind. Scholen moeten vervolgens afwegen wat haalbaar en passend is. Juist wanneer daar verschillen over gedacht wordt, kunnen spanningen ontstaan.
- Meer consumentdenken door ouders. Door de ontwikkelingen rondom schoolkeuze en de bijbehorende initiatieven die scholen transparanter en beter vergelijkbaar maken, worden ouders gestimuleerd scholen met elkaar te vergelijken. Ouders gedragen zich daardoor meer als afnemers van een publieke dienst en scholen als aanbieders.
- Minder collectieve invloed van ouders. Door schaalvergroting en professionalisering staan ouders verder af van schoolbesturen en is hun invloed via medezeggenschap minder direct geworden. Ouders hebben daardoor minder mogelijkheden gekregen om als collectief invloed uit te oefenen op schoolbeleid.
De raad doet twee belangrijke aanbevelingen:
- Kijk bij nieuw onderwijsbeleid nadrukkelijk naar de gevolgen voor de relatie tussen ouders en scholen. Wet- en regelgeving kan onbedoeld spanningen versterken.
- Investeer niet alleen in communicatie en gedrag, maar ook in sterke oudergemeenschappen. Meer collectieve betrokkenheid van ouders kan bijdragen aan vertrouwen, samenwerking en draagvlak binnen scholen.
Lees de brief aan de minister: Briefadvies relatie ouders en scholen van de Onderwijsraad
Lees meer over het advies: Advies over relatie ouders en scholen | Onderwijsraad
