Dalende prestaties en tevreden zijn met de basiskwaliteit. Hoe zien schoolleiders dat zelf? Drie directeuren die actief sturen op kwaliteit aan het woord.

Zorgen voor goede processen

Eva Naaijkens is schoolleider en medeoprichter van de Alan Turingschool in Amsterdam. Een eerdere school verwierf onder haar leiding het predicaat Excellent. Ze beschrijft haar kwaliteitsaanpak in een boek dat ze met teamleider/leerkracht Martin Bootsma schreef: ‘En wat als we nu weer eens gewoon gingen lesgeven?’

“Het boek dat ik samen met Martin Bootsma schreef is het resultaat van onze zoektocht naar onderwijskwaliteit. De uitdaging is: hoe krijg je een zo goed mogelijke school, met zo min mogelijk moeite? De leraren zorgen voor kwaliteit. Hoe richt ik als schoolleider de school zo in dat zij zo goed mogelijk kunnen lesgeven? Daarbij heb ik heel breed gekeken. Hoe stimuleer ik hun vakmanschap? Ik kijk ook naar onze organisatie. Ik wil dat leerkrachten zo min mogelijk tijd besteden aan zaken die er niet toe doen.”

Interventies

“We meten geen dingen waar we niet naar kijken. Natuurlijk zijn resultaten heel belangrijk; we toetsen en analyseren de uitkomsten. Maar de kleuters toetsen we niet, en we kijken kritisch welke Citotoetsen we afnemen. Toen ik schoolleider was van de SBO Michaëlschool (Amersfoort) zag ik de resultaten stijgen na een aantal interventies. Daarom ben ik hiermee op deze school ook begonnen. Je kunt immers veel al aan de voorkant zien aankomen. Dankzij klassenbezoeken heb ik goed zicht op de kwaliteit van de lessen, dat geeft me vertrouwen. Vroeger werkte ik meer datagestuurd en liet leraren alles registreren en lange plannen schrijven. Natuurlijk zeggen cijfers veel, maar als je zorgt voor goedlopende processen en een professionele schoolcultuur, dan komt het met die resultaten ook wel goed. Doordat mijn teamleider, ib’er en ik grip hebben op de organisatie en kunnen sturen op het proces, gaat de lijn omhoog.”

Kwaliteitskaarten

“Kwaliteit gaat voor mij verder dan de kwaliteit van een les. Het gaat ook over: wat voor rapport geven we de kinderen mee? Is de school netjes? Hebben we een rode draad, en is die ook voor ouders duidelijk? Hebben we een goede manier om toetsresultaten te analyseren? We hebben kwaliteitskaarten ontwikkeld om ons daarmee te helpen. Alle afspraken die we hebben staan kort en duidelijk op een kaart. Van ‘wat te doen bij hoofdluis’ tot afspraken tussen collega’s, bijvoorbeeld als een leerkracht een leerling even naar een andere klas brengt. Door dit hulpmiddel sparen we veel tijd uit, ook vergadertijd. Tijd die de leerkracht voor de les kan gebruiken.”

Lat

“Ik vind het onze morele plicht om onze leerlingen zo goed mogelijk te helpen. Of dat excelleren is, weet ik niet. De lat ligt in het Nederlandse onderwijs niet zo hoog, vind ik: dat we leerlingen zich zo goed mogelijk laten ontplooien op cognitief, sociaal-emotioneel, cultureel en lichamelijk gebied, en hen zo voorbereiden op hun (verdere) schoolloopbaan, is onze primaire taak. Kinderen hebben daar recht op.”

‘En wat als we nu weer eens gewoon gingen lesgeven?’, Eva Naaijkens & Martin Bootsma, uitgeverij Pica, 2018, ISBN 9789492525390 (zie ook www.enigmaonderwijs.nl)

Niet alleen hogere prestaties, ook meer motivatie

Wendy Groen is directeur van een Rotterdamse school voor havo-vwo: Wolfert Tweetalig. De school heeft het predicaat Excellent en strijdt met succes tegen de zesjescultuur. Toch kijkt de directeur verder dan alleen harde cijfers.
“Onze school heeft geen last van de dalende prestaties die de onderwijsinspectie signaleert. Wel zien wij, net als veel scholen in het voortgezet onderwijs, in de derde klassen een dip in de resultaten. Dat is opvallend, omdat wij vanwege ons tweetalig onderwijs juist een gemotiveerde groep leerlingen hebben, waaronder veel begaafde kinderen. Toch raar dat die dan opeens genoegen nemen met een zes? Er zit veel meer in, weten wij. Ook onderwijskundigen van de universiteiten Leiden en Utrecht interesseerden zich voor dit fenomeen. Samen met hen deden wij het onderwijsvernieuwingsproject GUTS –Gedifferentieerd Uitdagen van Talent op School. De leerlingen kozen daarbij extra talentlessen in hun favoriete vakken. Tegelijkertijd voerden we een hogere overgangsnorm in: voortaan hebben ze gemiddeld een 7 nodig om van overgang verzekerd te zijn, in plaats van een 6. Door GUTS gingen zowel de motivatie als de prestaties omhoog. Belangrijk is dat alle vakken even zwaar wegen, of het nu kunst, gym of wiskunde is. Want als leerlingen hun talenten kunnen inzetten, presteren ze over de hele linie beter. Die hogere overgangsnorm was geen probleem; als we de lat nog hoger leggen, halen ze het waarschijnlijk ook. De enige tegenvaller: ondanks die hogere prestaties en motivatie zien we nog steeds die relatieve dip in de derde klas.”

Boven het maaiveld

“Ik vind dat scholen altijd moeten proberen om meer te bereiken dan de basiskwaliteit. Of dat haalbaar is moet je per school bekijken, maar wij willen boven het maaiveld uitsteken. We streven continu naar verbetering. Waarom zou je als school níet willen excelleren? Zo’n traject om Excellente school te worden gaat gepaard met externe audits en inspectiebezoeken. Als dat goed gaat, is dat ook voor het team een enorme blijk van erkenning.”

Soft skills

“Wij meten de kwaliteit voortdurend. Naast de toets- en examenresultaten zijn we altijd in gesprek met onze stakeholders, leerlingen en ouders, basisonderwijs, gemeente en het schoolbestuur. We verbeteren ons aan de hand van de feedback. Kwaliteit gaat niet alleen om de harde cijfers, ook om het verhaal erachter. Wij vinden de ontwikkeling van de soft skills óók heel belangrijk, maar hoe meet je die? We laten onze leerlingen een portfolio maken met dingen waar ze trots op zijn. Dat draagt bij aan zelfinzicht. Kwaliteit in het onderwijs gaat over mensen.”

Ambitie op basis van populatie

Tim ten Pas is directeur van basisschool St. Jozef in Aalten. Hij volgde bij het AVS Centrum Educatief Leiderschap onder meer de leergang ‘Opbrengstgericht leiderschap in een lerende school’ en ziet zijn school als lerend systeem, waarbij alles in het teken moet staan van de stip op de horizon die hij met zijn team heeft vastgesteld.

“De school had last van dalende opbrengsten. Onze stichting SKBG was begonnen met een missie/visie-traject toen ik hier kwam, ik heb dat met leerkrachten en ouders afgerond. Ik ga uit van de systeembenadering: onze school is een lerend systeem van leerkrachten, ib’ers, leerlingen, ouders en mij als schoolleider. Kwaliteitsbeleid is niet iets wat op zichzelf staat. Bij alles wat we doen kijk ik of het bijdraagt aan onze doelen. Sommige dingen doen we dus niet. Zoals die honderdduizend leuke projectjes die langskomen. Als ze niet passen bij de doelen, val ik de leerkrachten er niet mee lastig. Inmiddels stijgen de resultaten weer, die liggen nu iets boven het landelijk gemiddelde. We zijn op de goede weg.”

Groepsgemiddelden

“Kwaliteitsbeleid is niet iets wat je ‘erbij doet’. Ik wil voortdurend weten of onze plannen goed zijn en of we nog op koers liggen. Die check op de basis moeten we doen, omdat we een bepaalde ambitie hebben. We monitoren de resultaten op schoolniveau: de toetsen uit het leerlingvolgsysteem en de methodetoetsen verwerken we tot een gemiddelde per groep, en dat gemiddelde is in een dashboard voor het hele team zichtbaar. Zo weet een leerkracht wat eraan zit te komen en waar de aandachtspunten zitten, en kan hij daar direct op inspringen. Voorkomen is beter dan genezen. Natuurlijk is ook de eindtoets belangrijk. Ik spar meerdere keren per jaar met de leerkracht van groep 8; zo kijken we samen welke interventies nodig zijn.”

Opbrengstgericht passend onderwijs

“Streven naar excellentie? Hogere verwachtingen leiden tot hogere resultaten, maar ik vind het belangrijker dat we onze populatie goed in beeld hebben. Onze stichting volgt de ideeën van Menno van Hasselt over opbrengstgericht passend onderwijs: we stellen een ambitie vast op basis van onze populatie, en vertalen dat naar ons plan op schoolniveau. Kwaliteit is ook: weten wat de maatschappij van kinderen vraagt, zodat wij ze kunnen helpen hun weg te vinden. Onze kinderen uit de Achterhoek hebben iets anders nodig dan kinderen uit de grote stad. We moeten daarnaast kijken wat haalbaar is; het onderwijs vraagt veel van leerkrachten, die werken hier bikkelhard.”

In de leergang ‘Opbrengstgericht leiderschap in een lerende school’ staat centraal hoe leidinggevenden de opbrengsten van het onderwijs duurzaam kunnen verhogen.

AVS Academie

De AVS Academie biedt een samenhangend, modern en actueel professionaliseringsaanbod voor elk niveau van leiderschap en ten aanzien van diverse thematiek (governance, organisatie- en leiderschapsontwikkeling, bedrijfsvoering, financiën, personeelsbeleid, communicatie, schoolomgeving en Passend onderwijs).

Meer informatie over ons aanbod

Kader Primair
Dit artikel heeft in Kader Primair gestaan. AVS-leden ontvangen Kader Primair maandelijks op de mat. Nog geen lid? Bekijk hier eerder verschenen nummers, word lid en ontvang voortaan ook iedere maand een kersvers exemplaar in de brievenbus!

Gerelateerd nieuws