In het zweet uws aanschijns
Niet dat ik heel erg streng in de leer ben opgevoed – alhoewel, dansen op zondag met Gurt mocht niet – maar ergens ben ik er wel van doordrenkt. Generaties zijn ons voorgegaan dat er pas ontspannen mocht worden als het werk gedaan was. Een andere volgorde leverde enkel schuldgevoel op, dat jaren lang kon doorzingen. Vraag mijn zussen maar.
Ik kreeg pas een dropje als het konijnenhok was schoongemaakt. Mijn broer en ik mochten pas gaan voetballen als op zaterdag alle schoenen waren gepoetst. In ons gezin waren we met z’n negenen. We voelden ons tot slaaf gemaakt en zongen zware gospels onder het poetsen, als ‘Ik heb een potje met vet’ en ‘Een man mag niet huilen’.
’s Zondags riep de dominee vanaf de kansel dat er pas brood gegeten mocht worden als men zich in het zweet had gewerkt. Verhit na een potje voetbal telde niet, de pot pindakaas en de broodtrommel bleven dicht.
Tijd verliezen was een doodzonde, ledigheid was des duivels oorkussen, luiheid leverde geen brood en aardappelen op. Tijd verliezen kon de goedkeuring van een strenge Heer niet wegdragen.
Generaties verder zie ik onze kinderen andere keuzes maken. Sterker, ik zie het zelfs generatiegenoten doen. Werken is niet meer het alom heilig streven, werkdruk al helemaal niet. Vond ik vanuit een verheven overlevering dat werkdruk erbij hoorde, als een soort gezonde wedstrijdspanning, mijn kinderen vinden dat het best een tandje minder mag. Vooral als het zweet des aanschijns elkaar wordt opgelegd. Dat werkt niet.
Werkte bij mijn vader, toch een vroom man, destijds ook niet echt.
‘Dominee kan mooi praoten, maor die stenen op maondag wordt neet vanzelf ‘emetseld!’
Even had ik dan hoop, maar nee, ook het konijnenhok werd niet vanzelf schoon.
In het verlengde van de aloude puriteinse opvattingen, gekoppeld aan de inzichten van de nieuwe generatie, pleit ik voor het verliezen van tijd. Ook in het onderwijs, misschien wel juist in het onderwijs. Om het moordend tempo – vaak onszelf opgelegd – te kunnen volhouden, is het zaak zo nu en dan het werk neer te leggen en voor je uit te kijken, weg te dromen uit tijd en werkelijkheid, in vuren en andere diepten te staren of gewoon even te gaan wandelen. Met een collega of een andere liefde van je leven. Tijd verliezen en niets zeggen.
Aan het water zitten in een klein herfstwindje is ook een prima optie. In mijn geval wordt het hoofd even goed doorgeblazen. In het zweet uws aanschijns zult gij tijd verliezen, over verre wateren kijken en voorzichtig nippen aan een mooie Armagnac*.
Ik durf te stellen dat het de werkdruk vermindert en het welzijn bevordert. Zonder enig schuldgevoel.
* Overdrachtelijk bedoeld uiteraard; een tonic kan ook goed. Of een spaatje blauw.
