De resultaten van PISA-2025* zijn gepubliceerd; er zijn nog geen tekenen van herstel in de prestaties van Nederlandse 15-jarigen.
Ik weet niet hoe het bij u was, maar ik was als vijftienjarige met heel andere prestaties bezig. Zo vond ik zoenen met Gerda veel interessanter dan het lezen van ‘De aanslag’ van Harry Mulisch. Het boek legde ik vaak moedeloos opzij, Gerda nooit.
Elk jaar kijken we reikhalzend uit naar de resultaten. Zijn we gestegen op de ranglijst, behoren we nog tot de besten van de wereld en zo niet: wie gaan we dan de schuld geven?
Want als we iets slecht trekken in het onderwijs, is het wel dat we de maat genomen worden. Dat vinden we lastig. Dan verliezen we ons in allerlei uitvluchten en verklaringen en wijzen we alle kanten op. Dat we, als welvarend land niet overal het hoogste scoren, is moeilijk te adresseren. De oorzaak valt lastig aan te wijzen.
Of is de oorzaak de leesvaardigheid? We slagen er maar niet in om die op orde te krijgen. Onze kinderen lezen te weinig, begrijpen te weinig en lopen zo in de messen van kansenongelijkheid. We wijzen dan direct naar hun grootste vriend: de smartphone.
‘Als we de helft van hun schermtijd konden gebruiken voor meer uren leesonderwijs, komen we een heel eind!’
Wij hadden vroeger geen schermtijd, maar moesten ook aan de haren erbij gesleept worden. Ik weet dat ik moeilijke, saaie boeken gelezen heb met holle ogen en niet wist waarover het ging. Vijftien jaar en lezen gaan niet altijd hand in hand. Dat deed ik liever met Gerda.
‘Dan moet er meer gelezen worden in het basisonderwijs!’
En dat is ook zo. Naast het leren van de basisvaardigheden (taal, rekenen en burgerschap) moet er ook ruimte zijn voor hogere orde vaardigheden (het leren van problemen oplossen, kritisch denken en redeneren), voor beweging, kunst en cultuur, voor levensbeschouwing, digitale geletterdheid en het ontdekken van jezelf. En we vinden dat kinderen ook voldoende moeten kunnen spelen. Oja, en maatschappelijke ontwikkelingen, zeker ongewenste, dienen ook getackeld te worden in het basisonderwijs.
Het curriculum zit bomvol en er komt steeds bij. Scholen komen tijd en handen tekort. Tenzij we schooldagen van 07.00 – 20.00 u invoeren om te voldoen aan alles wat er gevraagd wordt. En daar zit een deel van de oplossing: niet meer alles doen wat gevraagd wordt, maar veel meer onderscheid maken in wat fundamenteel is en wat eigenlijk niet nodig is.
Want als we niet meer kunnen lezen, houdt alles op.
Leg de focus op het leesonderwijs en je zult zien dat de rest volgt. Versterk het begrijpend lezen en wiskunde gaat met sprongen vooruit. En bevorder de leesmotivatie. Dat gaat prima samen met schermtijd. Als de mobieltjes vergroeid zijn met vijftienjarigen, zet dan mooie boeken – passend bij hun leeftijd – op het scherm. Vroeger mochten wij geen strips op de leeslijst zetten; daar zijn we ook van teruggekomen.
En als dan allemaal nog steeds niet lukt,, mogen we in ieder geval nooit de schuld geven aan Gerda. Ook al was zij mijn mooiste afleiding.
