“Waarom ga je niet terug naar Marokko?” Een leerling uit groep 6 zei het vlak na schooltijd op het schoolplein tegen een ander kind, na in de klas het jeugdjournaal te hebben gezien waarbij het hebben van twee paspoorten werd besproken. Een moeder hoorde het en reageerde boos: “Hé, doe dat eens niet, dat is racistisch!” Haar intentie was goed, maar de toon niet heel handig.
De volgende dag stond de vader van dat kind op het schoolplein. Boos, want zijn zoon was op een nare manier aangesproken. Begrijpelijk. Alleen sprak hij de verkeerde ouder aan, behoorlijk intimiderend. Wederom was de intentie begrijpelijk, maar de toon zeker niet. Dus moest ik in actie: drie gesprekken, drie ouders, en een hoop ruis ertussen. Tegen de tijd dat ook de volgende ochtend de koffieochtend was geweest, waar beide moeders het incident nog eens uitgebreid navertelden, nota bene in aanwezigheid van de wijkagent, voelde het alsof de hele wijk het had meegemaakt.
Wat begon als een enkele zin tussen twee kinderen, groeide uit tot een kluwen van emoties, misverstanden en goede bedoelingen die elkaar in de weg zaten. En ik? Ik probeerde vooral de snaar te vinden tussen begrip tonen en duidelijk begrenzen.
Als schoolleider ben ik soms meer tolk dan leidinggevende. Iedereen heeft zijn eigen verhaal, zijn eigen waarheid, zijn eigen kind om te beschermen. Maar ergens tussen al die emoties moet ik de rust bewaren, de norm vasthouden en de relaties overeind houden. Dat vraagt meer dan beleid. Het vraagt geduld, zelfbeheersing en soms gewoon een diepe zucht als je de telefoon weer neerlegt.
De nieuwe handreiking van Stichting School & Veiligheid beschrijft precies dit spanningsveld. Maatschappelijke onrust houdt niet op bij het hek van de school. Ze komt binnen via gesprekken, WhatsApp-groepen en koffieochtenden. De kunst is om als schoolleider niet in de kramp te schieten, maar ook niet alles te laten gebeuren. Herkennen, erkennen en dan handelen.
Bij ons in de stichting zijn we dat ook aan het oefenen, met het project Agressievrij Onderwijs. Met VR-brillen oefenen leerkrachten, leidinggevenden en andere professionals levensechte situaties met ouders en leerlingen. Je kiest een reactie en ziet direct wat die doet met de ander. Soms blijkt dat wat jij rustig bedoelde, juist afstand schept. Of dat een kleine handeling of zin ineens alles verandert. Het is waardevol, maar ook zeer confronterend om te ervaren hoeveel invloed je hebt met woorden, houding en toon.
Achteraf had ik na dit incident ook zelf eerder moeten begrenzen. Niet wachten tot het derde telefoontje, maar eerder de toon zetten: dit hoort niet, en zo gaan we er wel mee om. Goed leiderschap is, net als een snaar, zoeken naar de juiste spanning. Te strak en hij knapt, te los en hij klinkt nergens naar.
Mijn stelling? Schoolleiderschap is mensenwerk in zijn puurste vorm! Het vraagt empathie maar ook stevigheid, luisteren maar ook leiding nemen. En als het spannend wordt op het schoolplein, is dat niet het moment om weg te kijken, maar om de toon te zetten. Want wie de stilte kiest als het schuurt, verliest al snel het gesprek en daarmee ook het vertrouwen.
