Opinie: onderwijs verdient meer politieke aandacht

Deze week riep een brede onderwijscoalitie het aankomende kabinet op om nú al te investeren in sterk onderwijs. Ze stuurden een brief naar informateur Sybrand van Haersma Buma. AVS-voorzitter Karin Straus ondertekende deze en legt in dit opiniestuk uit waarom het onderwijs die investeren dubbel en dwars verdient.

Steeds meer gezaghebbende organisaties benadrukken het: onderwijs is geen gewoon beleidsdossier, maar een van de krachtigste hefbomen voor een sterke, veerkrachtige en toekomstgerichte samenleving. Daarom is het goed nieuws dat het Centraal Planbureau sinds dit jaar onderwijs in zijn doorrekeningen niet langer alleen als kostenpost ziet, maar — al is het nog beperkt — als investering in menselijk kapitaal. Dat klinkt misschien als een technische wijziging, maar het is een mijlpaal. Want het betekent dat de waarde van onderwijs eindelijk erkend wordt in het hart van ons economische beleid.

Jarenlang werden de effecten van verkiezingsprogramma’s vooral beoordeeld op de korte termijn. Wat gebeurt er met de koopkracht, de werkgelegenheid, de staatsschuld? De rekenmeesters van het CPB keken naar het huishoudboekje van de overheid en berekenden netjes wie er beter of slechter van werd. Politieke partijen pasten hun plannen daarop aan, want niemand wilde de verliezer zijn in de doorrekeningen.

Maar juist de investeringen die niet binnen één kabinetsperiode renderen bleven buiten beeld, zoals onderwijs, onderzoek en innovatie. In de CPB-tabellen leken dat louter kostenposten, waardoor partijen weinig prikkels hadden om erin te investeren. Alsof onderwijs alleen maar geld kost, maar niets oplevert.

Die kritiek klinkt al jaren. De Koninklijke Nederlandse Academie van Wetenschappen (KNAW) waarschuwde al in 20131. De maatschappelijke waarde van onderwijs laat zich niet vangen in simpele rekensommen. Want hoe druk je de bijdrage van goed opgeleide burgers, een sterke democratie of innovatief onderzoek uit in cijfers?

Op verzoek van het toenmalige kabinet bracht de KNAW in 20232 advies uit. Dit werd gevolgd door een rapport van de Onderwijsraad in 2024: “Onderwijs als investering”3. Beide organisaties pleitten voor een fundamentele koerswijziging. Dat het kabinet onderwijsuitgaven niet moest zien als enkel een kostenpost, maar juist als structurele investering in de toekomst.

Diezelfde Onderwijsraad benadrukt dit nogmaals in haar recente brief4 aan de huidige informateur. Dat investeren in onderwijs niet alleen economisch, maar ook maatschappelijk rendeert. Goed onderwijs versterkt de democratie. Het maakt een maatschappij gezonder en veiliger. Het vergroot sociale samenhang. Het draagt bij aan gelijke kansen. Én het bereidt jongeren voor op een duurzame en digitale toekomst. De raad wijst erop dat deze effecten van onschatbare waarde voor de toekomst van Nederland zijn en pleit voor politieke keuzes die dit besef centraal stellen.

Ook de Stichting van het Onderwijs, waarin alle onderwijssectoren waaronder AVS vertegenwoordigd zijn, kwam een paar weken geleden met de boodschap, dat de opbrengsten van onderwijs veel verder reiken dan cijfers kunnen laten zien5. Onderwijs vormt de basis voor een samenleving waarin mensen kunnen meedoen, zich ontwikkelen en betekenisvol bijdragen. Het creëert de vakmensen, de denkers, de onderzoekers en de verbinders die Nederland in de komende decennia hard nodig heeft.

Het is bemoedigend dat zoveel partijen inmiddels hetzelfde geluid laten horen. Niet vanuit belangbehartiging, maar vanuit het gedeelde besef dat onderwijs bijdraagt aan bijna elk maatschappelijk doel. De erkenning groeit dat een sterke samenleving begint bij sterk onderwijs.

Juist daarom is dit hét moment om onderwijs hoger op de politieke agenda te plaatsen. Niet omdat er acute problemen zijn — die zijn er natuurlijk ook — maar omdat brede investeringen in onderwijs de sleutel vormen tot oplossingen. Een fundament waar elke toekomstige kabinetsagenda op kan bouwen.

Sectorpartijen uit het funderend onderwijs, vertegenwoordigers van leerlingen, ouders, onderwijspersoneel, schoolleiders, bestuurders en onderwijsopleiders hebben zich daarom (weer) samengepakt. Ze stuurden de informateur een agenda6 die voortbouwt op de aanpak uit het Onderwijsakkoord van 2022. Het vergevorderde plan voor de versterking van het funderend onderwijs dat bij de laatste Voorjaarsnota door de daar afgesproken bezuinigingen helaas sneuvelde. AVS heeft deze brief van harte mee ondertekend.

Afgelopen week was ik namens AVS bij een gesprek van de sectorpartijen met demissionair Staatssecretaris van OCW, Koen Becking, waarin wij hem onze brief nader toegelicht hebben. Daarbij heb ik ook specifiek aandacht gevraagd voor de belangrijke rol van de schoolleiders om beleid te laten landen in de school en in de klas. Juist schoolleiders zijn cruciaal om de juiste randvoorwaarden te creëren om beleid ook daadwerkelijk om te zetten in resultaat in de school. Het was een goed en constructief gesprek waarbij de Staatssecretaris onderstreepte hoe belangrijk onderwijs is voor de toekomst van Nederland, ook in economische zin.

Deskundigen en schoolleiders weten al lang: goed onderwijs rendeert. Dat inzicht kan de politiek helpen om niet alleen naar de kosten van vandaag te kijken, maar ook naar de waarde van morgen. Zonder sterk onderwijs geen toekomstbestendig Nederland. Kijk daarom niet alleen naar wat onderwijs vandaag kost, maar naar wat het ons morgen oplevert. Onderwijs is geen last, maar een opbrengst. Een opbrengst die zorgt voor een sterke kennissamenleving. En die is onmisbaar om onze welvaart, veiligheid en gezondheid op peil te houden.

Voetnoten

[1] Publieke kennisinvesteringen en de waarde van wetenschap – KNAW
[2] Persbericht ‘Waarde van wetenschap kan en moet meetellen bij evaluatie beleid’ – KNAW
[3] Onderwijs als investering | Onderwijsraad
[4] Persbericht: Onderwijsraad roept informateur op oog te houden voor belang van goed onderwijs | Onderwijsraad
[5] “Mensen kennen tegenwoordig overal de prijs, maar nergens de waarde van” – Oscar Wilde – Stichting van het Onderwijs
[6] Gezamenlijke_brief_aan_de_informateur_definitieve_versie_20_november_2025.word_.dm_.pdf

Blogs van Karin Straus