Leren & verbinden tijdens incompany

Samen sterk na een fusie

Om na een fusie van twee besturen met vijftien basisscholen weer als één team te kunnen functioneren, stapte schoolleider Tom van Esch met een groot aantal collega-directeuren het incompany-traject van onze academie in. Samen volgden ze de leergang Praktische filosofie. Het bleek een gouden greep te zijn.

Ze zochten iets dat kon bijdragen aan hun ontwikkeling en waar ze, na de fusie van hun besturen, samen als ‘directeurenteam’ sterker van zouden worden. “Vooral dat laatste vond ik belangrijk”, stelt Tom van Esch, schoolleider van basisschool de Schalm in Vught. “Dat je collega-directeuren hebt met wie je kunt sparren als je een belangrijke beslissing moet nemen. En dat je er als ervaren schoolleiders voor beginnende collega’s kunt zijn.”

Ze kwamen uit bij het incompany-aanbod van de academie van AVS, waar je in teamverband ‘terug de schoolbanken ingaat’. In dit geval koos het team voor een tweedaagse over Praktische Filosofie. Hoe was dat? “Ontzettend waardevol! We hadden letterlijk de tijd en ruimte om elkaar te leren kennen. Weg van de dagelijkse praktijk, zonder afleidingen, zonder tijdsdruk. De filosofie is bovendien een geweldige manier om met elkaar in gesprek te gaan. Ik heb zoveel geleerd over hoe mijn collega’s denken en handelen. Het is ook een goede setting om bijvoorbeeld je twijfels waar je in je werk tegen aanloopt te bespreken en met elkaar te onderzoeken hoe je daarmee kan omgaan. Na afloop was er ruimte voor een hapje en drankje en dan ontstaan die hele waardevolle gesprekken. Het heeft de band onderling echt sterker gemaakt en leidt nu al tot meer samenwerking.”

Laat het even liggen

Alhoewel incompany zich richt op verbinding, samen leren en ontwikkelen als team, zet het zeker ook jezelf als individu aan het denken, ervaart Van Esch. “Praktische filosofie stelt alles ter discussie. Het vraagt dat je de tijd neemt om stil te staan bij wat je doet en om daar kritisch over na te denken. Wat doet er, van alles wat je doet, nou écht toe? Ga je altijd maar mee in het dagelijkse patroon? Van de Griekse filosofie spreekt vooral de Stoïcijnse levenskunst me aan. Die gaat er vanuit dat je je zo min mogelijk door emoties laat leiden. Dat kan helpen bij bijvoorbeeld het omgaan met het personeelstekort. Dat tekort is een feit. Ik kan het niet veranderen. Ik ga er ook niet van wakker liggen als er personele frictie is. Ik doe alles wat ik kan om een zo goed mogelijke oplossing te vinden en ik accepteer dat mijn mogelijkheden soms beperkt zijn. 

Leren met een afstand te kijken naar wat de situatie is, wat er nodig is en wat dat van ons als schoolleider vraagt. Soms is ‘niets’ het antwoord. Dat ‘niet doen’ is een principe uit het taoïsme, een richting uit de oosterse filosofie. ‘Niet doen’ betekent niet ‘niets doen’. Maar dat je ziet dat het gebeurt, daar oog voor hebt en niet meteen tot actie over gaat. Je laat het even liggen. Ik heb het daar ook met mijn team over, dat we bij sommige vragen van ouders kunnen zeggen: ‘Ik heb u gehoord en we komen daarop terug.’”

Geen karikatuur

“Als schoolleider kom je soms voor dilemma’s te staan. In een van de bijeenkomsten pasten we op een aantal van dat soort casussen ‘het dilemmaberaad’ toe. We formuleerden argumenten voor de ene of de andere beslissing op basis van vragen als: Wat is de impact voor de hele school als ik ‘ja’ zeg? En als ik dat doe, wie is daar de dupe van en wat kan diegene mij dan vragen? Wat moet ik geregeld hebben als ik tot dat besluit kom? Zo praktisch kan filosofie dus ook zijn.
Het heeft me geholpen om iets te doen met de opmerkingen van sommige ouders dat de traditionele indianendag van de onderbouw niet meer passend is in de huidige tijdgeest. Het team en ik hebben de praktische filosofie gebruikt om te bepalen hoe hiermee om te gaan. We stelden onszelf de vraag: wie zijn wij om te bepalen wat goed of fout is? Samen kwamen we tot de conclusie dat de indianen geen karikatuur moeten worden en dat we willen dat kinderen leren hoe indianen vroeger leefden.”

Nieuwe inzichten

“De leergang heeft nog duidelijker gemaakt dat het belangrijk is dat we naar de ander luisteren, de tijd nemen om ons in diens standpunten te verdiepen zonder dat we er zelf klakkeloos één innemen,” stelt Van Esch. “Goed of fout is een momentopname. De ideeën over wat goed en fout is, veranderen op basis van de argumenten van anderen en de mate waarin je ervoor openstaat om die te willen horen en er rustig over na te denken. Het mooie van het incompany-traject is dat je dit soort nieuwe inzichten op alle niveaus kan doortrekken: op jezelf als mens, hoe jij in de school staat, binnen je team, in contact met leerlingen en ouders, met collega-directeuren en op bestuursniveau. En zo wordt één en één een veelvoud van drie.”

Tom van Esch is directeur van basisschool de Schalm in Vught. Samen met een groot aantal collega-schoolleiders van stichting Talentis volgde hij een incompany-traject bij de academie van AVS. Het team ging aan slag met de leergang Praktische filosofie om na een fusie stevige banden tussen de schoolleiders onderling te smeden.

Een overzicht van ons incompany aanbod: