‘Schoolleider: Het mooiste vak van de wereld’

Workshop Staat van de Schoolleider drukbezocht

Op 17 april was het congres de Staat van het Onderwijs. Schoolleiders Hanneke Vermunt en Jan Osinga reikten de ‘Staat van de Schoolleider‘ uit aan demissionair minister Mariëlle Paul en aan waarnemend inspecteur-generaal Ria Westendorp. Maar liefst 100 schoolleiders uit het po en vo kwamen op de door AVS en Schoolleiders VO (onder de vlag van de VO-Raad) georganiseerde workshop de Staat van de Schoolleider af. Dezelfde vier thema’s stonden centraal als in 2023: schoolleiderstekort, startersbegeleiding, professionalisering en samenspel schoolleiding en bestuur. In 2023 werkten we dit uit in een factsheet, in 2024 kozen we voor een magazine met acht portretten van schoolleiders in het po en vo met ‘het menselijke verhaal’.

Met de Staat van de Schoolleider vragen we maatschappijbreed meer aandacht, erkenning en waardering voor de cruciale rol van de schoolleider in het funderend onderwijs. Dit is ontzettend hard nodig om ervoor te zorgen dat heel veel nieuwe collega’s staan te trappelen om ook schoolleider te worden. We zetten hiermee niet alleen het mooie vak van schoolleider op de kaart, maar verstevigen ook de positie van schoolleiders.

Bij de presentatie van de Staat van het Onderwijs eerder in de ochtend halen Ria Westendorp, waarnemend inspecteur-generaal en Onderwijsminister Mariëlle Paul het al aan: schoolleiders staan voor grote uitdagingen, maar kunnen ook het verschil maken. Beiden geven aan dat het belangrijk is kennis en goede voorbeelden te delen. Paul benoemt expliciet dat het onderwijs voor grote uitdagingen staat wat extra moeilijk is vanwege het leraren- en schoolleiderstekort. Ook hier loont samenwerking. De workshop speciaal voor schoolleiders was een mooie gelegenheid om aan die samenwerking te werken en concrete voorbeelden te delen.

Workshop Staat van de Schoolleider

Tijdens de workshop vertellen twee van de acht geportretteerde schoolleiders in de Staat van de Schoolleider hun verhaal: Mark de Kievit, rector van het Fioretti college in Lisse en Michelle Brown, schoolleider van basisschool De Driemaster in Almere. De Kievit vertelt onder andere dat er een schoolleiderstekort op zijn school dreigde. Door zich te richten op de bevlogenheid en wensen van schoolleiders, voelen zij zich gehoord. Zij blijven nu bij de school werken, waardoor hij nu geen tekort meer heeft. Ook heeft hij een traject voor getalenteerde leraren met als doel die al vroeg aan het onderwijs te binden, in de hoop dat ze kunnen doorgroeien naar schoolleider. Michelle Brown wijst op het belang van een goede startersbegeleiding (een inductietraject), zodat meer talent wordt behouden voor het vak. Hoewel Almere het grootste leraren- en schoolleiderstekort van Nederland heeft, heeft het bestuur Prisma Almere hier geen last van.

Mark de Kievit, een van de geportretteerden in de Staat van de Schoolleider, vertelt hoe hij het schoolleiderstekort te lijf gaat.

De aanwezige schoolleiders discussieerden in groepjes over de vier thema’s.

Schoolleiderstekort

Het schoolleiderstekort los je niet zomaar op. Sta open voor zij-instroom uit andere (onderwijs)sectoren en onbenut potentieel. Stel de onderwijsregio’s ook open voor schoolleiders en zorg voor goede begeleiding van startende schoolleiders. Organiseer kweekvijvers, ook buiten het eigen bestuur. Ook kwam het beroep zelf aan bod, met de taken en verantwoordelijkheden en het imago. De schoolleider heeft er de laatste jaren veel meer taken bijgekregen waarvoor kennis soms ontbreekt, omdat niet alles in de schoolleidersopleiding aan bod komt. Omdat het een eenzaam beroep is, is het belangrijk aan intervisie te doen. Of denk aan regionale denktanks of een duo-functie, zodat je kan sparren. Geef de schoolleiders meer waardering, zet de schoolleider centraal.

Startersbegeleiding

Startende schoolleiders hebben een vraagbaak en concrete hulp nodig. Het eerste jaar leidinggeven is pittig; ingewikkelde boodschappen worden bij je neergelegd. Het is echt een vak. Op alle lagen moet je weten te boeien en binden. Een inductieprogramma, coaching en een maatje zijn essentieel. AVS heeft een mentorprogramma voor starters en een netwerk waar starters elkaar kunnen ontmoeten. “Schoolleiders kunnen goed fixen en oplossen, maar je moet groeien naar een niveau dat je meer doet dan dat. Je moet de lol in je vak niet verliezen”, aldus een deelnemer. “Benadruk het positieve en de waardering: zet het vak in het zonnetje. Zorg ervoor dat iedereen zich gezien en gehoord voelt. Zo gaan wij met elkaar om.”

Staat van de Schoolleider - workshop - collage 1
Michelle Brown (foto 1), een van de geportretteerden in De Staat, trotseert het schoolleiderstekort met inductietrajecten en interne opleidingen. Twee schoolleiders reiken de Staat van de Schoolleider uit aan minister Paul en waarnemend inspecteur-generaal Ria Westendorp (foto 2). Bij elke tafel staat een van de vier thema’s centraal (foto 3-6).

Professionalisering

Het vak is dynamisch en breed: dat vraagt om continue professionalisering. Professionalisering werkt het beste vanuit intrinsieke motivatie. Daarom is een goed Schoolleidersregister die daar oog voor heeft van belang. Veel besturen kiezen voor collectieve professionalisering (incompany), zoals een interne kweekvijver of trainingen over een bepaald thema. Binnen kleine stichtingen of kleine scholen is dat lastiger te regelen. Toch is het ook nuttig buiten je eigen stichting (op wijkniveau) te netwerken. Een deelnemer: “Je leert veel van anderen. Het is fijn vakgenoten te ontmoeten en met elkaar te sparren over het vak.” Schoolleiders in het po hebben elk jaar recht op 3000 euro. Vo-schoolleiders kunnen gebruikmaken van de Schoolleidersbeurs.

Samenspel schoolleiding en bestuur

Een goed samenspel zorgt ervoor dat schoolleiders zich gesteund voelen en hun vak goed kunnen uitvoeren. Veranker de positie van de schoolleider in wet- en regelgeving. Voeg dit thema toe aan het toezichtskader. Herijk de bevoegdheden en taakverdeling tussen bestuur en schoolleider en maak gebruik van het managementstatuut. Het vak is complexer geworden, de status en de waardering moeten omhoog. Schoolleiders zijn immers essentieel voor de onderwijskwaliteit. “Het is het mooiste vak in de wereld”, zegt een deelnemer. Een aantal scholen kiezen voor gespreid leiderschap. Dat vraagt intensief teamwerk, wat alleen in een professionele cultuur mogelijk is. In het vo is gespreid leiderschap gemakkelijker, omdat daar meer capaciteit beschikbaar is. In het po wordt gestuurd op 0,6 tot max 1 fte schoolleider.

Staat van de Schoolleider - workshop - collage 1
In de workshop ‘Staat van de Schoolleider’ bespreken schoolleiders (en enkele andere aan het onderwijs gelieerde mensen) de vier thema’s.

Reacties van deelnemers

Reactie van een deelnemer (in groepje schoolleiderstekort):

“Sta open voor zij-instroom uit andere (onderwijs)sectoren. Te vaak wordt gezegd: ‘die heeft geen ervaring, die willen we niet’. De schoolleider van een Islamitische school in ons groepje vertelde dat hij geen last heeft van het schoolleiderstekort. Een sterke identiteit van de school kan dus een succesfactor zijn. De schoolleider heeft een cruciale rol. Zet de schoolleider centraal en geef het vak meer waardering en erkenning. Je kunt als schoolleider een impactvolle rol spelen.”

Reactie van een deelnemer (in groepje samenspel schoolleiding en bestuur):

“Het bestuur is voor de schoolleider wat de schoolleider is voor het team. Als het bestuur niet functioneert, heeft de schoolleider – en ook het team – daar last van. Een bestuurder moet op de werkvloer komen, nauw contact hebben met de schoolleider en kennis en uitwisseling faciliteren. De schoolleider moet zicht hebben op de financiën, anders kan hij geen beleidsrijke keuzes maken. Als er een goede samenwerking is, dan kan de schoolleider een visie uitdragen, zie je bevlogen medewerkers en goede resultaten. Het bestuur moet de kaders scheppen, de schoolleider is er verantwoordelijk voor om het beleid uit te zetten op zijn locatie.”

Links