Haal de Einstein in jezelf naar boven

Evidence informed werken in een notendop

Einstein wordt als het boegbeeld van de moderne wetenschap gezien. Maar waarom zou je op jouw school wetenschappelijk aan de slag gaan? Wie eenmaal dit evidence informed werken onder de knie heeft, kan flinke stappen zetten op weg naar nóg beter onderwijs. Veel directeuren zijn zoekende naar hoe zij dit kunnen realiseren op hun school. Gelukkig hoef je geen Einstein te zijn om dat voor elkaar te krijgen.

Ben je enthousiast om op jouw school meer wetenschappelijk te gaan werken, maar heb je geen idee hoe je dat kan gaan doen. Je bent niet de enige, stelt dr. Anje Ros, lector Goed leraarschap, goed leiderschap aan de Fontys Hogeschool. “Veel onderwijsbegeleidingsdiensten zijn opgedoekt en scholen verkeren daardoor in een ‘vacuüm’”. Dus waar te starten?


Op de Alan Turingschool zijn ze al behoorlijk ver met evidence informed werken. “Hoewel, over wát hebben we het eigenlijk,” stelt directeur Eva Naaijkens. “Evidence informed werken, evidence based… Al die benamingen bedoelen globaal genomen hetzelfde. Wij spreken van aanpakken die kansrijk zijn. Je maakt gebruik van wetenschappelijk bewezen methoden in het onderwijs en gaat vervolgens kijken hoe deze toepasbaar zijn in de klas. Kansrijke aanpakken zijn manieren waarvan je uit onderzoek weet dat het bewezen effectief is én waarvan is aangetoond dat het op andere plekken tot gewenste resultaten heeft geleid.”


Dat evidence informed werken bij het onderwijs hoort, is voor Naaijkens een uitgemaakte zaak. “Onderwijs ís leren. Onze eigen houding als schoolleider en die van de leerkracht moet dat ook zijn. Wat doen we en kunnen we dat verbeteren? Evidence informed werken hoort het hart van je kwaliteitscultuur te zijn.”

Start met een urgent vraagstuk

Het neerzetten van een verbeter- en onderzoekscultuur op scholen is de essentie van evidence informed werken, vindt ook Ros. “Daarmee kom je echt tot onderwijsverbetering, want daar draait het om: het handelen in de praktijk en het verbeteren op basis van wetenschap. Als je evidence informed werkt, maak je in principe beter onderbouwde keuzes, doordat je gebruikmaakt van kennis uit de literatuur, voorbeelden van andere scholen of gegevens van je eigen school. Evidence informed werken gaat altijd gepaard met een goede analyse van je eigen situatie.”


Maar waar begin je? Start vanuit een urgent vraagstuk, zegt Ros. “Ga niet vernieuwen om het vernieuwen. Ga uit van een probleem of van iets dat je wilt verbeteren. Ter illustratie. De cijfers voor rekenen zijn te laag, je wilt als team leerlingen zelfstandiger laten werken, je wilt een effectieve leesinstructie invoeren of er ligt de wens om beter gebruik te maken van ICT. Met het hele team kijk je: wat is de situatie op dit moment? Tegen welke knelpunten lopen leerkrachten aan? Waar zijn ze trots op? Welke kansen voor verbetering zien ze zelf? Hierover gezamenlijk het gesprek aangaan en daarbij literatuur gebruiken over wat werkt en waarom, is de manier om de betrokkenheid van je team te vergroten. Alle leraren moeten hier iets mee. Als ze zien (door het gesprek dat je met elkaar voert) dat het echt iets van hen is, gaan ze eigenaarschap voelen en ervaren ze de noodzaak tot veranderen.”


Bij evidence informed lesgeven is een grote rol voor de leraar weggelegd en krijgt de professionalisering een enorme boost, is de ervaring van Naaijkens. “Evidence informed werken geeft tools om het vakmanschap van leerkrachten op een hoger niveau te tillen. We werken nu met vaste handelingen en methodes, die we met elkaar hebben afgesproken.”


Dat heeft een gunstige uitwerking, aldus Naaijkens, ook op de ervaren werkdruk van leraren. “Het is bekend dat mensen die geen kaders hebben meer stress ervaren. Onze leerkrachten weten in elke situatie hoe ze moeten handelen. Bij een vermoeden van dyslexie, hoogbegaafdheid of autisme weten ze welke aanpakken kansrijk zijn, welke stappen ze kunnen zetten en met welk persoon ze kunnen sparren. Je hoeft geen toestemming te vragen. Samen kom je tot een goed oordeel. Ik zie dat deze manier van werken veel autonomie geeft aan leraren. Nieuwe leraren met weinig kennis houden strak vast aan afgesproken handelmethodes, terwijl leraren die al wat langer bij ons werken, daar wat losser van komen, tegelijk kunnen ze in crisis wel teruggrijpen op routines.”

Inhoudelijke focus

Die duidelijke focus helpt niet alleen de leraar in de klas, aldus Naaijkens. “Evidence informed werken helpt je als directeur en als hele school te focussen. Het zet mij op de koers van waar ik naartoe wil. Het helpt mij goed te kijken naar wat er op school gebeurt: waarom lukt het niet met deze groep, deze leerling of deze doelgroep?”


Wat is verder nodig om van evidence informed werken een succes te maken? Ros en Naaijkens zijn eensgezind wat dat betreft. Naaijkens: “Dat vraagt erom dat leerkrachten niet te veel met organisatorische zaken worden belast, niet te veel vergaderen om het vergaderen, maar de focus heel inhoudelijk houden. Vieringen, administratiedingen, zaken die niet altijd direct bijdragen aan de kwaliteit van het onderwijs, moet je anders inrichten en zoveel mogelijk weghouden bij het team.”


Daarnaast heeft de schoolleider vooral de rol van inspirator, betoogt Ros. “De schoolleider heeft een voortrekkersrol als het gaat om het creëren van een cultuur van samen leren en verbeteren, waarbij er sprake is van respect en vertrouwen. Leerkrachten met expertise op een bepaald thema kunnen dan leiderschap nemen. Het commitment van de schoolleider is heel belangrijk, daarmee laat hij of zij zien het evidence informed werken belangrijk te vinden.”


Je moet echter niet te snel willen, adviseert Naaijkens. “Af en toe moet ik op mijn handen zitten om niet steeds nieuwe dingen te willen doen. Het is belangrijk om de balans te vinden tussen het stapsgewijs toewerken naar de doelen, de taken die leerkrachten hebben en hun welbevinden.”

Kleine stapjes, meer succes

Evidence informed werken vraagt om een gestructureerde aanpak die in kleine stapjes wordt uitgevoerd. Juist geduldig zijn vergroot de kans op succes. Tijd nemen voor het proces en niet te veel tegelijk oppakken, maar een duidelijke focus aanbrengen, maakt het voor iedereen, de leraren incluis, overzichtelijk en behapbaar, stelt Ros. “Bovendien krijg je je team makkelijker mee en hebben collega’s niet het idee dat het snel te veel is. Het gaat uiteindelijk om het neerzetten van een cultuur waarin voortdurend stilgestaan wordt bij: doen we wat het beste is, of kan het ook anders? Het gaat dus ook om samen lessen maken en voorbereiden.”


Waarover struikelen scholen nog als ze aan de slag willen met evidence informed werken? “Eén van de valkuilen is dat gedacht wordt: ‘dit komt uit de wetenschap en dus is het bewezen effectief’,” stelt Ros. “Het onderwerp van onderzoek is altijd in een specifieke context onderzocht. Veel variabelen spelen een rol. Het is heel belangrijk om een bewezen methodiek niet klakkeloos toe te passen.”
Soms zit het tegen en blijkt een bepaalde methode die wetenschappelijk bewezen is uit de evaluatie niet het beoogde resultaat te behalen, stipt Naaijkens aan. “Als het niet lukt, is het belangrijk om niet meteen te twijfelen aan de aanpak die je hebt gekozen en over te gaan tot het aanschaffen van iets anders, maar om goed te analyseren waar het probleem zit en kritisch te kijken naar het eigen handelen. Zo werkt het cyclisch werken: eerst verkennen, dan een plan maken, uitvoeren en het plan bijstellen als dat nodig is en vervolgens borgen.”


Evidence informed werken biedt geen honderd procent garantie op succes, het is vooral een manier om gerichter met een bewezen methode succes af te dwingen in je klaslokaal. “Of een interventie echt kansrijk is, hangt van veel aspecten af,” legt Naaijkens uit. “Wat is de populatie op jouw school? Op welke manier voer je het in? Hoe is je team samengesteld?” En, je moet de gekozen methode heel consequent doorvoeren. “Laat je de basisprincipes los van de methode, dan dwaal je te ver af van juist datgene wat bewezen effectief is.”

Leergang Toepassen van Onderwijsonderzoek in de Lespraktijk
Wil jij samen met je team aan de slag met onderwijsonderzoek en daarmee de onderwijskwaliteit versterken? Leer waar je relevant onderzoek over onderwijs vindt, hoe je het leest, beoordeelt en toepast in de eigen context. Zo ontdek je samen wat werkt voor jullie leerlingen en hoe je dat bereikt op een manier die bij jullie past. Meld je nu aan voor de leergang en start op 22 november 2024. 

Interessant?
Dit artikel stond in KADER , het vakblad voor schoolleiders, dat AVS-leden exclusief ontvangen. Wil jij KADER ook op de deurmat hebben? Word lid of abonnee, ontvang voortaan een kersvers exemplaar in de brievenbus en versterk de positie van schoolleiders.