Gezonde dosis weerstand als noodzaak

Gelijke kansen, armoede, duurzaamheid en technologische vernieuwingen. Aan schoolleiders de uitdaging om richting te geven in een wereld waarin maatschappelijke dilemma’s het onderwijs raken en trends elkaar snel opvolgen. Dan kun je gewoon niet om de school als lerende organisatie heen, stelt Loes van Wessum, docent van onze academie.

Loes: “Wanneer je als school geconfronteerd wordt met de uitdagingen van deze tijd, is het verleidelijk om direct in de actie te schieten. Dat is prima als je bijvoorbeeld ziet dat leerlingen niet tot leren komen omdat ze met een lege maag in de klas zitten, maar een meer structurele oplossing is ook nodig. Bij complexe maatschappelijke vraagstukken als armoede en kansengelijkheid wordt in onze samenleving al snel naar het onderwijs gekeken als onderdeel van de oplossing. Die druk wordt natuurlijk gevoeld en nodigt uit om snel te handelen. De keerzijde is dat je als school vaak onvoorbereid bent en de aandacht onevenredig naar acute problemen gaat. Dit komt de onderwijskwaliteit niet altijd ten goede.”

Wat is er dan nodig volgens jou?

“Wil je met het onderwijs bijdragen aan een oplossing voor maatschappelijke problemen, dan sta je een stuk sterker wanneer je je als school ontwikkelt tot een lerende organisatie. Een lerende school is flexibel, wendbaar en heeft het vermogen om zich aan te passen. Dat is van groot belang, zeker in een tijd waarin technologische vernieuwingen elkaar razendsnel opvolgen en er demografische veranderingen plaatsvinden. In een lerende school staat het leren van álle mensen centraal. Van de leerling tot de directeur. Er heerst een cultuur die iedereen verleidt om elke dag een beetje beter te worden. Teamleden worden uitgedaagd om hun visie en ambities te ontwikkelen, bij te stellen en te realiseren. Er wordt onderzoekmatig gewerkt. Wie daarin geoefend is, verandert en vernieuwt het onderwijs een stuk makkelijker in reactie op nieuwe ontwikkelingen en omstandigheden. Wanneer de school groeit als lerende organisatie, groeit zij namelijk ook in de veerkracht die nodig is om met welke uitdaging, crisis of trend dan ook te dealen. Zonder dat de onderwijskwaliteit daaronder te lijden heeft! En dat is hard nodig in deze tijd.

Hoe maakt de schoolleider hier het verschil?

“Schoolleiders houden zich terecht bezig met het oplossen van problemen die zich vandaag voordoen in de school. Een goede directeur doet dit echter niet zonder de blik ook gericht te houden op morgen. Schoolleiders spelen daarom een cruciale rol in de ontwikkeling van de school naar een lerende organisatie. Iets wat bij uitstek om een langetermijnvisie vraagt. De directeur draagt zorg voor een krachtige leeromgeving waarin iedereen van elkaar leert, zich toegerust voelt en met plezier werkt. Noodzakelijk, omdat dit de weg is naar duurzame onderwijsverbetering. Naar onderwijs met een gezonde dosis weerstand tegen de ‘ziektes’, veranderingen en uitdagingen van deze tijd.

“Een lerende school is dé weg naar duurzame onderwijsverbetering”

Loes van Wessum

In de leergang Leidinggeven aan een lerende school begeleid ik schoolleiders in het creëren van zo’n rijke leeromgeving. We onderzoeken welke veranderkundige strategieën en leiderschapspraktijken je kunt hanteren bij het ontwikkelen van een school als lerende organisatie. Daarbij is het essentieel om waarde gedreven te werken vanuit een duidelijke visie. Als schoolleider neem je in dit proces natuurlijk jezelf mee, dus we gaan ook na op welke wijze je je persoonlijke kwaliteiten het beste kunt benutten. Je kan het niet alleen en zal ook gebruik moeten maken van de kwaliteiten van collega’s, bijvoorbeeld door vormen van gespreid leiderschap te stimuleren en samenwerking met de buitenwereld aan te gaan. Gaandeweg ontdek je welke route je wilt bewandelen die zowel bij jou als bij de ontwikkelingsfase van je school past.”

De school als lerende organisatie dus. Zo gezegd, zo gedaan?

“Veel scholen hebben hier al grote stappen in gezet, maar eenvoudig is het niet. Iedere context is uniek en elke school heeft zijn eigen vertrekpunt. Er is daarom geen eenvoudige richtlijn of een vast stappenplan voor schoolleiders die zorgt voor een snelle omslag naar een lerende organisatie. Het is geen kwestie van one size fits all, maar maatwerk. Het ontwikkelen van een lerende organisatie vraagt veel van de vaardigheden, houdingen en opvattingen van alle betrokkenen en daarmee ook tijd. Het is een proces van de lange adem, kleine stappen, geduld en veel doorzettingsvermogen. Maar het is alle moeite waard, omdat elke leerling tot volle bloei kan komen en leraren met plezier naar school gaan.”