Zie deze pagina Klik hier om meer te weten te komen
Waarom niet hier checken pillen-zonder-voorschrift.com
Home » Artikelen » Leraren moeten autonomie krijgen en nemen
Een cultuur van vertrouwen creëren

Leraren moeten autonomie krijgen en nemen

Auteur: Astrid van de Weijenberg

“Ik ben echt geen coach”, schampert de juf van groep 6 bij het begin van het schooljaar tegen een ouder. Haar directie bedacht dat de school dit schooljaar met leerpleinen gaat werken, leerkrachten worden coaches. Blijkbaar is de basis nog niet erg overtuigd van het concept.

Jelmer Evers, docent geschiedenis aan de eigentijdse havo/vwo-school UniC Utrecht, is wars van voorgekookt beleid. Hij is schrijver (onder andere medeauteur van Het Alternatief) en spreker over onderwijs en onderwijsvernieuwing. Schoolleiders moeten leraren meer autonomie geven en leraren moeten meer autonomie nemen, is zijn stelling.
“We moeten bij de verbetering van ons onderwijs niet te veel met de vinger naar het systeem wijzen”, zegt hij. “Natuurlijk is er veel op aan te merken, maar laten we ons daardoor niet beperken. Want binnen dat systeem kan nog best veel. We hoeven niet te wachten tot de motie van Paul van Meenen over minder lesuren uitgevoerd wordt voor het creëren van een leercultuur, met minder uren les en meer tijd voor het leren van leraren. We moeten de ruimte nemen die er is, niet afwachten onder werkdruk en gebrek aan tijd, maar een begin maken. Anders verandert er niets.”
 
Invloed
De Amerikaanse beweging Teacher Powered Schools onderscheidt zestien domeinen waarop leraren autonomie ervaren. Evers verwijst er graag naar. Zelf vindt hij het belangrijk dat leraren invloed hebben op het onderwijskundig beleid, het curriculum, de financiën, het aanstellen van collega’s en van de schoolleider. Evers: “Het luistert heel nauw. Het gaat om een cultuur van vertrouwen. Te vaak heb ik meegemaakt dat beslissingen doorgedrukt werden.”
Evers ziet Buurtzorg met zijn platte organisatievorm als voorbeeld. Ook is hij tevreden over zijn eigen schoolleider en zijn school. UniC werkt met de Stichting LeerKracht, die erg uitgaat van samen leren op de werkvloer. “Alles ten dienst van het primaire proces. Doen in plaats van praten. De stofkam door het inefficiënt vergaderen. Concrete doelen stellen. Elkaar aanspreken.”
Leraren kunnen binnen een team of binnen de school bijna altijd gelijkgestemden vinden om meer verantwoordelijkheid te pakken, vindt Evers. “Niet naar elkaar wijzen, maar zelf kijken wat je kunt doen om de cultuur te veranderen. En als het dan niet lukt, durf dan ook de stap te nemen om weg te gaan. Dat heb ik ook gedaan. Anders zag ik mezelf over drie jaar niet meer voor de klas staan.”
 
Baas over curriculum
De kern van autonomie is dat de leraar de baas is over zijn eigen curriculum. Dat is uitdrukkelijk het geval op De Nieuwste School in Tilburg. Rector Maria Michels ziet autonomie als iets wat zich uitstrekt van leerlingen tot leraren tot schoolleiders tot Raad van Bestuur tot Raad van Toezicht. Met bestuur OMO heeft ze geen klagen, vindt ze zelf. In de OMO-cao zitten ook al minder lessen dan landelijk het geval is, dus er is ook meer ruimte voor werken aan het curriculum.
Michels: “Als de leraar geen verantwoordelijkheid voelt, als hij alleen maar een lesje mag komen geven, dan gaat hij zich daar ook naar gedragen. Wij hebben het onderwijs afgepakt van de leraren. We hebben gezegd: ‘Hier heb je een boek. De uitgever weet het beter. Je krijgt zoveel uur en zorg dat de klas zijn mond dicht houdt.’”
Veel managers zijn control freaks, vindt Michels. “Het gaat om vertrouwen in mensen. Als ze het niet kunnen, moet je kijken wat ze nodig hebben. Of afscheid nemen. Daar moet je ook eerlijk in zijn. Het gaat in de school niet om mijn visie. Ik faciliteer. Leraren hebben het vakmanschap. Daar hoort wel verantwoording afleggen bij. Ik realiseerde me pas toen ik hier kwam dat mij als leraar nooit is gevraagd wat ik ging doen aan de afstromers of aan slechte examenresultaten. Dat is toch merkwaardig.”
Omdat De Nieuwste School werkt met leergebieden is er vrijheid om per leergebied een eigen rooster te bepalen. De maximale tijd die er voor een leergebied staat, kunnen docenten in verschillende samengestelde groepen geven, bijvoorbeeld 5 en 6 vwo bij elkaar of 5 havo en 5 vwo bij elkaar. Daar bemoeit Michels zich niet mee. Hetzelfde geldt voor de benoeming van collega’s. Michels: “Ik hoef niet met hen te werken. Soms kijken we wel samen naar het type leraar dat we nodig hebben, zodat mensen elkaar aanvullen in plaats van dat ze allemaal hetzelfde zijn.”
Michels werkt nu zeven jaar op De Nieuwste School. Ze is aangenomen door een benoemingscommissie met leraren, leerlingen, iemand uit het bestuur en een rector van een andere OMO-school. Invloed op de keuze van schoolleiders is een van de autonomieaspecten die hoog scoort op het lijstje van Jelmer Evers.
Ook Jasmijn Kester verscheen een jaar geleden voor een grote benoemingsadviescommissie met leerlingen en leraren, voordat ze werd aangesteld als rector van het Vathorst College in Amersfoort. “Visie, missie en vertaling naar het dagelijks onderwijs sluit haarfijn aan bij mijn visie op onderwijs. In leerhuizen maken leerlingen en leraren zelf keuzes. De verantwoordelijkheid ligt in de organisatie bij de leerhuisteams. De schoolleider biedt ruimte, richting en ruggensteun. Ruimte voor leraren om zelf het curriculum te ontwerpen door bijvoorbeeld in de onderbouw geen methodes meer te gebruiken. Het geld dat we daarmee uitsparen, geven we uit aan de personele kant. Zo kunnen leraren hun eigen leermateriaal ontwerpen. Daardoor gaan ze een professionele dialoog aan: doen we de goede dingen, sluit wat we doen aan bij onze bedoeling en principes, welke keuzes maken we? Daardoor kunnen ze ook veel flexibeler inspelen op de actualiteit.”
 
Kaders helder
Eva Naaijkens won samen met Martin Bootsma de Amsterdamse scholenwedstrijd Onze Nieuwe School. Sinds begin dit jaar is ze kwartiermaker voor de Alan Turingschool, de omvorming van een bestaande school naar een nieuw concept. Haar sporen heeft ze verdiend op de SBO Michaelschool in Amersfoort, die onder haar leiding drie keer tot excellente school werd uitgeroepen. Waar onderwijs om gaat, zegt ze, is een goede les. “Een goede school is goede leraren. Goede interactie tussen leraren en leerlingen op een zo hoog mogelijk niveau. Meer niet. Een schoolleider zorgt voor het systeem waarin leraren goed kunnen functioneren. Natuurlijk moeten de kaders helder zijn. Leraren moeten weten waar de school voor staat. Maar als dat duidelijk is, dan is de schoolleider alleen dienend. Eigenlijk hoef ik alleen maar te zorgen voor lekkere koffie”, zegt ze chargerend.
Laten we het onderwijs bij het onderwijs houden, vindt Naaijkens. Een schoolleider moet zijn rol kennen. Die is, zeker in het basisonderwijs, hands-on. Iedereen moet vol aan de bak. Ook de schoolleiders. Dat leer je niet tijdens managementcursussen. “Ik kan mijn leerkrachten waarschijnlijk beter ondersteunen als ik wat van autisme weet”, zegt ze. Anderzijds moeten leerkrachten zich ook niet laten beperken door hun schoolleider. ‘Blijf niet mopperen in je lokaal, want samen maken we de cultuur in een school. Neem de regie met elkaar. Dan moet er natuurlijk wel een veilig klimaat heersen.”
Schoolleiders hebben soms de neiging om te streven naar uniformiteit, weet Naaijkens. “Maar dat bereik je alleen als iedereen het nut daarvan inziet. Als niemand zich eraan houdt, dan blijkt de regel geen goede regel. Regels zouden bijzaak moeten zijn. Daar moeten vergaderingen ook niet over gaan, maar over de nieuwste inzichten op het gebied van taal of rekenen.”
 
Oproep aan politiek 
Leraren in het po, vo en mbo – waaronder prominente docenten als Jelmer Evers, Ton van Haperen, Inge Braam en Jasper Rijpma – deden half september de volgende oproep aan de politiek: “Zorg dat leraren nu tijd en autonomie krijgen voor werkelijke verbetering van het onderwijs. Dat zal ons als beroepsgroep de noodzakelijke ruimte geven om verder te praten over vernieuwing.” De oproep wordt gedaan met het oog op de ontwikkelingen rondom Onderwijs2032.
 
Meer Jelmer Evers op ESHA2016 
Op de tweejaarlijkse conferentie van de European School Heads Association (ESHA), die de AVS van 19 tot en met 21 oktober in Maastricht organiseert, zal Jelmer Evers samen met René Kneyber een sessie verzorgen over ‘Flip te system’. Over het afstemmen van schoolbeleid op de professionaliteit van de leraar. En wat dat betekent voor de attitude van zowel de schoolleider als de leraar.
 
Meer informatie en aanmelden: www.avs.nl/ESHA2016 of www.ESHA2016.com
Twitter: @ SchoolHeadsESHA

Gepubliceerd op: 25 september 2016

Verschenen in

Kader Primair 2 (2016-2017) (Verder in dit nummer)

Thema's

Doelgroep(en)

Primair onderwijs, Voortgezet onderwijs

 

Deel dit artikel

CAO PO 2016-2017 salaristabellen